SharePoint

Choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi

Data ostatniej modyfikacji: 2015-11-25 20:59 autor ostatniej modyfikacji: Konto systemowe

Choroby wywołane działaniem promieniowania jonizującego

Zaćma popromienna

Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 10 lat. Soczewka jest najbardziej wrażliwą częścią oka na działanie promieniowania jonizujacego. Do zmętnień soczewki może dochodzić po jednorazowym silnym naświetleniu, jak również po przewlekłym promieniowaniu, niemniej jednak małe dawki promieniowania X rozłożone w czasie są mniej szkodliwe, niż ich suma zastosowana jednorazowo. Minimalna dawka promieni i czas naświetlania potrzebny do wystąpienia zaćmy popromiennej wykazują wahania osobnicze.

Dla osób zatrudnionych w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące dawka graniczna, wyrażona jako dawka skuteczna (efektywna) w ciągu roku kalendarzowego dla soczewek oczu została określone na poziomie (Rozp.R. M. z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie dawek granicznych promieniowania jonizującego, Dz. U. z dnia 3 lutego 2005 r.):

  • 150 mSv dla pracowników,
  • 50 mSv dla praktykantów i studentów (uczniów) w wieku od 16 do 18 lat.

Zaćma  popromienna w początkowym stadium przybiera postać zaćmy podtorebkowej tylnej.       

Różnicowanie zaćmy popromiennej w początkowym stadium jest bardzo istotne dla prawidłowego ustalenia etiologii zmian w soczewkach oczu. Podobna lokalizacja przymgleń może występować w przypadkach: wrodzonej  zaćmy  biegunowej  tylnej, zaćmy  posterydowej, zaćmy  wywołanej  niedokrwieniem oka, zaćmy  wywołanej promieniowaniem UV lub IR oraz najczęściej zaćmy starczej.

Choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi:

1. Alergiczne zapalenie spojówek

Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego- wynosi 1rok.

Alergiczne zapalenie spojówek jest jedną z częstych przyczyn chorób narządu wzroku. W Polsce na choroby alergiczne oczu cierpi około 25% społeczeństwa.

Alergeny:

  • czynniki o dużej masie cząsteczkowej pochodzenia roślinnego
  • czynniki o dużej masie cząsteczkowej pochodzenia zwierzęcego
  • czynniki o małej masie cząsteczkowej - metale i ich sole, związki chemiczne, leki,

Objawy : świąd,  łzawienie, pieczenie, światłowstręt ,  zaczerwienienie oczu,  obrzęk powiek, obrzęk spojówek, brodawki powiekowe,  wydzielina śluzowa,  bruzda alergiczna (fałd Dennie-Morgana),  plamki Trantasa,  erozje rogówki, owrzodzenia rogówki.

Diagnostyka : wywiad,  testy skórne,  oznaczenie poziomu IgE, oznaczenie swoistych przeciwciał w surowicy (asIgE),  cytologia łez,  ocena zeskrobin spojówki,  biopsja spojówki,  spojówkowe testy prowokacyjne.

Proces chorobowy może obejmować różne struktury – spojówki, rogówkę, powieki, czy gruczoły łzowe. Objawy alergicznych chorób oczu są bardzo charakterystyczne i łatwe do rozpoznania (łzawienie, przekrwienie, obrzęk, świąd), niemniej jednak inne stany chorobowe również mogą przebiegać pod postacią „czerwonego oka", co sprawia, że niezbędne stają się metody diagnostyczne, które pozwalają na postawienie prawidłowej diagnozy. Objawy ZAZS pozostają w związku czasowym z narażeniem na alergen w miejscu pracy. Bardzo istotna jest tu diagnostyka różnicowa z odczynami alergicznymi o etiologii pozazawodowej, odczynami niealergicznymi z podrażnienia czy toksycznymi oraz z innymi chorobami oczu. Większość objawów występujących w przypadku alergicznego zapalenia spojówek może wystąpić również w przypadku zapalenia spojówek o innej etiologii niż alergiczna, np. w wyniku zwykłego podrażnienia spowodowanego zmęczeniem narządu wzroku czy zmianą warunków mikroklimatycznych, takich jak temperatura czy wilgotność powietrza.

Schorzenie to może przebiegać w zależności od rodzaju alergenu, czasu ekspozycji, oraz reaktywności układu immunologicznego narażonego jako :

  • Ostre alergiczne zapalenia spojówek (acute allergic conjunctivitis, AAC),
  • Sezonowe alergiczne zapalenie spojówek (seasonal allergic conjunctivitis, SAC),
  • Przewlekłe alergiczne zapalenie spojówek (perennial allergic conjunctivitis, PAC),
  • Wiosenne zapalenie spojówek i rogówki (vernal keratoconjunctivitis, VKC),
  • Atopowe zapalenie rogówki i spojówki (atopic keratoconjunctivitis, AKC),
  • Olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek (giant papillary conjunctivitis, GPC)
  • Różnicowanie: zapalenie spojówek wywołane innymi czynnikami.

2. Ostre zapalenie spojówek wywołane promieniowaniem nadfioletowym

Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 3 dni.

Zapalenie wywołane jest promieniowaniem nadfioletowym krótkofalowym. Promieniowanie o długości fali poniżej 290 nm jest silnie pochłaniane przez rogówkę i spojówkę oka. Absorpcja promieniowania z tego zakresu powoduje powierzchowne stany zapalne spojówki i rogówki, nieprowadzące do trwałego uszkodzenia.  Objawy zapalenia spojówek obserwuje się zwykle po czasie utajenia trwającym od 5 do 10 godzin w zależności od dawki promieniowania i długości fali przeważnie w nocy: skurcz powiek, pieczenie oczu,  światłowstręt,  łzawienie, uczucie piasku pod powiekami, znaczne obniżenie ostrości wzroku, obrzęk i przekrwienie powiek, obrzęk i przekrwienie spojówek, obrzęk nabłonka rogówki, ubytki nabłonka rogówki. Objawy te znikają całkowicie po upływie od kilkunastu godzin do kilku dni.

Różnicowania: zapaleniami spojówki i rogówki na innym tle.

3)  Epidemiczne wirusowe zapalenie spojówek lub rogówki

Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 1rok.

Choroba jest wywołana adenowirusami typ 8,19, gdzie w 80% zajęta jest rogówka. Infekcja może doprowadzić do trwałych powikłań pod postacią przymgleń rogówki oraz obniżenia ostrości wzroku.

Objawy w 60% mogą dotyczyć obu oczu: łzawienie, zaczerwienienie oczu, światłowstręt, obrzęk powiek, grudkowy odczyn spojówkowy, powiększenie przyusznych węzłów  chłonnych, wylewy podspojówkowe, powstawanie błon rzekomych spojówki. Choroba przebiega w trzech stadiach z pojawieniem się rozlanych punktowatych ubytków nabłonka, następnie   pojawiają się  białe podnabłonkowe zmętnienia i łagodne zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej, a na koniec nacieki w istocie właściwej rogówki.

Schorzenie może prowadzić do zmniejszenia przezierności rogówki skutkującego trwałym obniżeniem ostrości wzroku.

Różnicowanie: zapalenia rogówki na innym tle.

4)  Zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi

Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 3 lata.

Do powstania zmian zwyrodnieniowych rogówki może dochodzić pod wpływem działania czynników o charakterze drażniącym np. pyły : mineralne, roślinne, zwierzęce,  tworzywa sztuczne itd.

Objawy to: obniżenie czucia rogówki, inkrustacja rogówki ciałami obcymi, zmiany zabarwienia rogówki. Drugim rodzajem substancji o charakterze drażniącym to substancje chemiczne prowadzące do: zwyrodnienia wodniczkowego nabłonka i powierzchownych punktowatych zapaleń rogówki.

W wyniku przewlekłego działania w/w czynników powstają przymglenia rogówki obejmujące szparę powiekową, skutkujące trwałym obniżeniem ostrości wzroku.

Różnicowanie: dystrofie i pourazowe przymglenia rogówki.

5)  Zaćma wywołana działaniem promieniowania podczerwonego i długofalowego nadfioletowego

Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 10 lat.

Soczewka pochłania promieniowanie IR powyżej  1400 nm - IRB i IRC, ponadto jest wtórnie przegrzewana  od  naczyniówki. Najbardziej typowym obrazem zaćmy wywołanej promieniowaniem IR jest zaćma szara (hutnicy, wydmuchiwacze szkła). Nadfiolet z zakresu powyżej 290 nm jest przepuszczany przez rogówkę i ciecz wodnistą oka, dociera do soczewki i jest przez nią pochłaniany. Długotrwałe narażenie soczewki na intensywne promieniowanie nadfioletowe o długościach fali powyżej 290 nm może doprowadzić do jej trwałego zmętnienia, czyli zaćmy (tzw. zaćma fotochemiczna).

Objawy: wodniczki, zmętnienie w okolicy tylnego bieguna,  czaszowate inkrustacje pod torebką tylną, rozwarstwienie komórek pod torebką przednią soczewki, zaćma jądrowa brunatna, zespół złuszczenia torebki soczewki
Różnicowanie: zaćma starcza , zaćmy wywołane innymi czynnikami.

6)  Centralne zmiany zwyrodnieniowe siatkówki i naczyniówki wywołane krótkofalowym promieniowaniem podczerwonym lub promieniowaniem widzialnym  z obszaru widma niebieskiego

Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 3 lata.

Do siatkówki oka dociera mniej niż 1% promieniowania nadfioletowego o długości fali powyżej 300 nm i  promieniowanie  IRA  900 -1200 nm.  Promieniowanie to może być przyczyną schorzeń lub uszkodzeń siatkówki o charakterze fotochemicznym. Intensywne promieniowanie widzialne (zwłaszcza światło niebieskie) może powodować termiczne lub fotochemiczne uszkodzenia i schorzenia siatkówki oka. Silne światło niebieskie występuje podczas procesów technologicznych, takich jak np. spawanie, oraz jest emitowane przez promienniki elektryczne, np. lampy do naświetlania materiałów światłoczułych. Jest ono także składową promieniowania słonecznego docierającego do Ziemi. Najbardziej groźne dla siatkówki oka jest promieniowanie o długościach fali l z zakresu 420 ÷ 455 nm. Przyjmuje się, że dla czasów ekspozycji t mniejszych niż 10 s powstają głównie uszkodzenia termiczne, natomiast dla t większego od 10 s przeważają uszkodzenia o charakterze fotochemicznym. Termiczne uszkodzenie plamki żółtej zachodzi na skutek  denaturacji białek receptorów siatkówki.

Objawy: obniżenie ostrości wzroku, erytropsje , metamorfopsje,  zaburzenia  adaptacji i  poczucia  barw, mroczek centralny, obrzęk, krwotoki, białe ogniska otoczone barwnikiem, otwór prawdziwy,  zmiany  bliznowate okolicy plamkowej.

Różnicowanie: dystrofie i zmiany zwyrodnieniowe siatkówki na innym tle.