SharePoint

Cukrzyca

Data ostatniej modyfikacji: 2016-02-10 20:56 autor ostatniej modyfikacji: Bartłomiej Benc

Grupa chorób metabolicznych, która charakteryzuje się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia powoduje uszkodzenie, zaburzenie czynności oraz niewydolność różnych narządów: oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.

Etiologiczna klasyfikacja cukrzycy według WHO

  1. Cukrzyca typu1 (destrukcja komórek beta i brak insuliny)
  2. Cukrzyca typu 2 (defekt wydzielania insuliny, insulinooporność)
  3. Inne specyficzne typy cukrzycy
  4. Cukrzyca ciążowa.

Grupy ryzyka wystąpienia cukrzycy; osoby u których występuje:

  • Nadwaga lub otyłość
  • Cukrzyca w rodzinie
  • Przebyta cukrzyca ciążowa u kobiet
  • Urodzenie dziecka o masie ciała powyżej 4 kg
  • Mała aktywność fizyczna
  • Stan przedcukrzycowy w wywiadzie
  • Nadciśnienie tętnicze
  • Zaburzenia lipidowe
  • Choroby układu sercowo-naczyniowego
  • Zespół policystycznych jajników.

Nazewnictwo stanów hiperglikemicznych według WHO

  • Prawidłowa glikemia na czczo - 70-99 mg/dl (3,9-5,5 mmol/l)
  • Nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG – impaired fasting glucose) – 100-125 mg/dl (5,6-6.9 mmol/l)
  • Nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT – impaired glucose tolerance) – glikemia 140-199 mg/dl (7,8-11 mmol/l) w 120. minucie doustnego testu tolerancji glukozy (OGTG)
  • Stan przedcukrzycowy – nieprawidłowa glikemia na czczo lub/i nieprawidłowa tolerancja glukozy
  • Cukrzyca 

Objawy wskazujące na możliwość występowania cukrzycy

W zależności od typu cukrzycy:

  1. Cukrzyca typu 1:

Chudnięcie, senność, wzmożone pragnienie, wielomocz, zmęczenie, narastające zaburzenia świadomości, zaburzenia akomodacji

  1. Cukrzyca typu 2:

Przybór masy ciała, zmiany ropne na skórze, infekcje narządów moczowo-płciowych, zaburzenia widzenia

Kryteria rozpoznawania cukrzycy

  • Występowanie objawów cukrzycy i glikemia przygodna powyżej 200 mg/dl (powyżej 11,1 mmol/l)
  • 2-krotnie stwierdzona glikemia na czczo powyżej 126 mg/dl (powyżej 7,0 mmol/l)
  • Glikemia w 120. minucie doustnego testu tolerancji glukozy powyżej 200 mg/dl (powyżej 11,1 mmol/l)

Obecnie nie zaleca się stosowania oznaczenia hemoglobiny glikowanej (HbA1c) do diagnostyki cukrzycy w Polsce.

Doustny test tolerancji glukozy (OGTT – oral glucose tolerance test)

Badanie wykonywane w przypadku;

  • Co najmniej jednokrotneg pomiaru glikemii na czczo wynoszącego 100-125 mg/dl (5,6-6,9 mmol/l) lub innych wątpliwych pomiarów
  • Glikemii na czczo wynoszącej poniżej 100 mg/dl (5,6 mmol/l) ale istnienia uzasadnionego podejrzenie zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

OGTT należy wykonywać u osoby będącej na czczo po wypiciu roztworu zawierającego 75 g glukozy, bez wcześniejszego ograniczania spożycia węglowodanów, po przespanej nocy. Czas pomiędzy wypiciem roztworu glukozy a pobraniem próbki krwi po 2 godzinach osoba badana powinna spędzić w miejscu wykonywania testu, w pozycji siedzącej. Wszystkie oznaczenia stężenia glukozy (na czczo i 2 godziny po podaniu roztworu glukozy) powinny być wykonywane w osoczu krwi żylnej, w laboratorium.

Nie należy stosować do celów diagnostycznych oznaczeń glikemii wykonywanych przy użyciu glukometrów.

Hemoglobina glikowana (HbA1c)

Parametr (wyrażany w %) odzwierciedlający średnie stężenie glukozy w okresie około 3 miesięcy poprzedzających oznaczenie. Około 60% obecnej we krwi hemoglobiny glikowanej powstaje w ciągu ostatniego miesiąca przed wykonaniem badania.

Leki stosowane w terapii cukrzycy

  1. Insuliny o różnym czasie działania
  2. Analogi insuliny o różnym czasie i szybkości działania
  3. Agonista receptora glukagonopodobnego peptydu-jelitowego - 1 (GLP-1)
  4. Doustne leki przeciwcukrzycowe o różnym mechanizmie działania:

A.   Leki hipoglikemizujące - powodujące wzrost wydzielania insuliny:

  • Pochodne sulfonylomocznika
  • Inhibitory dipeptylopeptydazy 4 (gliptyny, DPP-4)

B.   Leki antyhiperglikemiczne:

  • Pochodne biguanidu
  • Inhibitory alfa-glukozydazy
  • Pochodne tiazolidynodionu
  • Inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT2).

Hiperglikemia  

Podwyższenie stężenia glukozy w osoczu krwi żylnej powyżej wartości referencyjnych [na czczo powyżej 99 mg/dl (5,5 mmol/l), 2 godziny po posiłku powyżej 140 mg/dl (7,8 mmol/l)]

Objawy hiperglikemii

Złe samopoczucie, osłabienie, rozdrażnienie, zaburzenie koncentracji, zaburzenia widzenia, ból głowy, wzmożone pragnienie, częste oddawanie dużych ilości moczu, nudności i wymioty

Przyczyny hiperglikemii u chorego na cukrzycę

Zbyt mała dawka insuliny lub doustnego leku hipoglikemizującego, pominięcie dawki insuliny lub innego leku hipoglikemizującego, zbyt duży posiłek, brak aktywności fizycznej, stres, infekcja często przebiegająca z gorączką

Hipoglikemia (niedocukrzenie)

Obniżenie stężenia glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l) niezależnie od występowania objawów klinicznych.

Część osób chorujących zwłaszcza na cukrzycę typu 1 od wielu lat, odczuwa objawy hipoglikemii dopiero przy niższych stężeniach glukozy.

Objawy hipoglikemii mogą wystąpić także przy wyższych wartościach glikemii (powyżej 100 mg/d – 5,,6 mmol/ll) wtedy, gdy dochodzi do ich gwałtownego obniżenia.

Nieświadomość hipoglikemii

Nieodczuwanie patologicznie niskich wartości glikemii (poniżej 70 mg/dl – 3,9 mmol/l).

Ciężka hipoglikemia

Epizod hipoglikemii wymagający pomocy innej osoby w celu podania węglowodanów, lub podjęcia innych działań.

Nawracająca ciężka hipoglikemia

Co najmniej 2 przypadki ciężkiej hipoglikemii w okresie ostatnich 12 miesięcy.

Objawy hipoglikemii

Osłabienie, zaburzenia widzenia, bladość skóry, wzmożona potliwość, drżenie rąk, bóle i zawroty głowy, kołatanie serca, uczucie wilczego głodu, problemy z koncentracją, niepokój, nadpobudliwość, zaburzenia widzenia i podwójne widzenie, bełkotliwa mowa, utrudniony kontakt z otoczeniem.

Skutkiem niedocukrzenia w godzinach nocnych może być zmęczenie rano po przebudzeniu, czy koszmary senne.

Odczuwanie objawów hipoglikemii może być zaburzone przy stosowaniu leków z grupy beta-blokerów.

Przyczyny hipoglikemii

Zbyt duża dawka insuliny lub innych leków hipoglikemizujących, błąd dietetyczny - zbyt mały posiłek lub jego pominięcie, duży wysiłek fizyczny, zbyt szybkie obniżanie HbA1c, spożycie alkoholu, przyjmowanie niektórych leków stosowanych w terapii chorób współistniejących z cukrzycą (sulfonamidy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki beta-adrenergiczne, inhibitory enzymu konwertującego, leki przeciwgrzybicze, niektóre antybiotyki)

Hipoglikemia a leki stosowane w leczeniu cukrzycy typu 2

Insulina, analogi insuliny, agonista receptora glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1), jak i doustne leki hipoglikemizujące w niektórych sytuacjach mogą prowadzić do wystąpienia hipoglikemii. Najrzadziej do hipoglikemii dochodzi przy stosowaniu analogów długodziałających, insuliny deglutec oraz agonisty receptora glukagonopodobnego peptydu jelitowego-1 (GLP-1).

W przypadku leków antyhiperglikemicznych hipoglikemia zdarza się sporadycznie.

Samokontrola glikemii

W celu samokontroli glikemii zaleca się używania glukometrów przedstawiających jako wynik badania stężenie glukozy w osoczu krwi. Deklarowany błąd oznaczenia nie powinien przekraczać 15% dla stężeń glukozy >100 mg/dl (5,6 mmol/l) i 15 mg/dl (0,8 mmol/l) w przypadku stężeń glukozy < 100 mg/dl.

W zależności od sposobu leczenia cukrzycy zalecana częstość pomiarów glikemii jest różna:

  • Chorzy leczeni wielokrotnymi wstrzyknięciami insuliny, (co najmniej 3 x dziennie), intensywna funkcjonalna insulinoterapia niezależnie od typu cukrzycy wykonują wielokrotnie (co najmniej 4 x dziennie) pomiary w ciągu doby według ustalonych zasad leczenia
  • Chorzy stosujący doustne leki przeciwcukrzycowe i/lub analogi GLP-1 raz w tygodniu wykonują skrócony profil glikemii (na czczo i po głównych posiłkach) i codziennie 1 badanie o różnych porach dnia
  • Chorzy na cukrzycę typu 2 leczeni stałymi dawkami insuliny dokonują codziennie 1-2 pomiarów glikemii, dodatkowo raz w tygodniu skrócony profil glikemii (4 pomiary) oraz raz w miesiącu dobowy profil glikemii
  • Wszyscy chorzy na cukrzycę wykonują pomiary doraźnie w sytuacji wystąpienia złego samopoczucia, czy nagłego pogorszenia stanu zdrowia.

Przewlekłe powikłania cukrzycy

  1. Cukrzycowa choroba oczu: retinopatia nieproliferacyjna, przedproliferacyjna, proliferacyjna, makulopatia
  2. Neuropatia cukrzycowa: obwodowa i autonomiczna
  3. Cukrzycowa choroba nerek
  4. Makroangiopatia cukrzycowa: choroba niedokrwienna serca, choroba naczyń mózgowych, choroba naczyń obwodowych
  5. Zespół stopy cukrzycowej