SharePoint

Podstawy fizjologii pracy i ergonomii

Data ostatniej modyfikacji: 2015-12-22 12:28 autor ostatniej modyfikacji: Bartłomiej Benc

Fizjologia — nauka o czynnościach żywych organizmów zwierzęcych lub roślinnych, ich układów, narządów, tkanek i komórek; o prawach, którym te czynności podlegają i o warunkach, w których mogą przebiegać.

Fizjologia stosowana — fizjologia lekarska; nauka o czynnościach prawidłowych i patologicznych organizmu żywego człowieka, jego układów, narządów i tkanek; wskazuje zakresy czynności prawidłowej i nieprawidłowej do celów klasyfikacyjnych i terapeutycznych.

Fizjologia pracy — kierunek w fizjologii stosowanej poświęcony badaniu zmian stanu czynnościowego ustroju człowieka podczas pracy; wyznacza granice dopuszczalnych obciążeń, jakim może podlegać człowiek podczas pracy.

Obciążenie pracą fizyczną relacja pomiędzy intensywnością wysiłku a możliwościami osoby, która go wykonuje.

czynniki wpływające na wielkość obciążenia:

      • wydatek energetyczny jako miara obciążenia wysiłkiem dynamicznym
      • udział wysiłków o charakterze statycznym (obciążenie statyczne)
      • stopień monotypowości ruchów roboczych

Wydatek energetyczny - Synonimy: koszt energetyczny pracy

Podział:

      • wydatek energetyczny brutto - całkowita ilość energii wydatkowanej przez organizm człowieka z uwzględnieniem podstawowej przemiany materii
      • wydatek energetyczny netto -  ilość energii wydatkowanej przez organizm człowieka tylko na wykonanie pracy

Podstawowa przemiana materii – ilość energii wydatkowana przez organizm człowieka  będącego w spoczynku na utrzymanie podstawowych procesów życiowych
Wartość wydatku energetycznego na pracę stanowi podstawę klasyfikacji ciężkości pracy.

Metody określania wydatku energetycznego:

      • metoda kalorymetrii bezpośredniej – wydatek energetyczny ocenia się na podstawie pomiaru ilości ciepła wytworzonego w organizmie przeprowadzanego w specjalnych kamerach kalorymetrycznych
      • metoda kalorymetrii pośredniej – opiera się na zależności między ilością pobranego przez organizm tlenu w jednostce czasu a ilością energii uwolnionej w procesach metabolicznych. W metodzie tej wykorzystywany jest pomiar wentylacji płuc, a wartość wydatku energetycznego obliczana jest na podstawie zależności między wentylacją a objętością pobieranego tlenu
      • metoda chronometrażowo-tabelaryczna – wymaga przeprowadzenia chronometrażu czasu pracy a wartości wydatku energetycznego dla typowych czynności życiowych i zawodowych zawarte są w tabelach. Na podstawie uzyskanych danych oblicza się wartość wydatku energetycznego na zmianę roboczą
      • metoda szacunkowa wg Lehmanna - metoda ta jest odmianą metody chronometrażowo-tabelarycznej. Metoda ta  uwzględnia przyjmowaną podczas pracy pozycję ciała i związany z tym wydatek energetyczny oraz stopień zaangażowania poszczególnych grup mięśniowych określany jako rodzaj pracy. Posługując się tą metodą należy dokładnie wyodrębnić wszystkie czynności składające się na cykl pracy, określić ich ciężkość na podstawie danych z  tabel.  Ogólny wydatek energetyczny jest sumą wydatku związanego z utrzymaniem pozycji przy pracy i wydatku energetycznego związanego z pracą określonych grup mięśniowych.

Jednostki wydatku energetycznego: - kcal/min, kJ/min, Wat

Chronometraż - pomiar i zapis czasu wykonywania poszczególnych czynności roboczych

Ocena obciążenia statycznego

      • ocena rodzaju i stopnia wymuszenia pozycji ciała przyjmowanych podczas wykonywanych czynności
      • możliwość zmiany pozycji ciała w czasie pracy
      • konieczność przenoszenia lub podtrzymywania ciężarów

Metody oceny obciążenia statycznego (najczęściej stosowane)

      • metoda wg H. Kirschnera (w modyfikacji Fibigera) – uwzględniająca pozycję ciała przyjmowaną podczas wykonywania czynności roboczej, stopień wymuszenia pozycji ciała, częstość wykonywania czynności lub czas jej trwania, a także masę/ciężar trzymanych przedmiotów. Oceny dokonuje się przy użyciu specjalnej tabeli.
      • metoda OWAS – wykorzystująca do oceny system kodowania obciążenia związanego z wykonywaniem czynności roboczych. System ten obejmuje kodowanie trzech elementów pozycji ciała: pleców, ramion i nóg, a także wielkości tzw. obciążenia zewnętrznego (siły, ciężaru lub masy). Kody przy użyciu specjalnej tabeli służą do ustalenia kategorii obciążenia statycznego wskazującej na ryzyko wystąpienia negatywnego wpływu na zdrowie pracownika. Obciążenie statyczne ocenia się uwzględniając stopień wymuszenia poszczególnych pozycji ciała i czas ich trwania. Metoda ta jest zalecana do oceny obciążenia statycznego dokonywanego w celu ustalenia uprawnień do emerytur pomostowych.

Praca monotypowa – wielokrotne powtarzanie tych samych ruchów angażujących w sposób jednostronny ograniczone grupy mięśni

Metody oceny monotypowości polegają na określeniu liczby ruchów monotypowych i siły wymaganej do ich wykonania.

Praca uciążliwa: gdy jakikolwiek czynnik obciążajacy występuje z większym nasileniem niż średnie,

  • praca ciężka i bardzo ciężka, w sensie wielkości sumarycznego wydatku energetycznego,
  • praca związana z dużym wysiłkiem statycznym,
  • praca wymagająca wymuszonej pozycji ciała,
  • praca związana z dużym stopniem monotypowości  ruchów roboczych,
  • praca związana z nierównomiernym rozkładem intensywności wysiłku w ciągu dnia roboczego i występowaniem tzw. obciążeń szczytowych, podczas których zużycie tlenu przekracza 50% indywidualnych maksymalnych możliwości,
  • praca wymagająca koncentracji uwagi, z dużym obciążeniem odbiorem informacji i koniecznością podejmowania decyzji,
  • praca o dużym obciążeniu narządu wzroku,
  • praca o dużym stopniu monotonii,
  • praca w warunkach gorącego i zimnego mikroklimatu,
  • praca w warunkach narażenia na wibrację

Koszt fizjologiczny — wielkość reakcji fizjologicznych wywołanych wykonywaniem wysiłku fizycznego lub umysłowego, albo przebywaniem w określonych warunkach środowiska (np. gorącego lub zimnego mikroklimatu, hałasu). Jest to wielkość indywidualna, zależna od tolerancji organizmu na pracę i warunki środowiska.

Wydolność fizyczna

Definicja – zdolność organizmu do wykonywania długotrwałego wysiłku, który angażuje duże grupy mięśni, bez szybko narastającego zmęczenia i znacznego stopnia zmian w środowisku wewnętrznym organizmu (zaburzeń homeostazy).

Maksymalne pochłanianie tlenu (VO2max) – wskaźnik ogólnej wydolności fizycznej. Jest to maksymalna ilość tlenu, która może być pobrana przez organizm podczas wysiłku maksymalnego.

Jednostki VO2max: l/min, ml/min, ml/kg/min

Rzeczywistą miarą wydolności fizycznej jest czas wykonywania wysiłków o stałej lub zwiększającej się intensywności do całkowitego wyczerpania (bieg, jazda na rowerze, cykloergometrze lub chód)

Poziom wydolności fizycznej uwarunkowany jest genetycznie, ale zależy też od:

    • płci - maksymalne pochłanianie tlenu jest niższe o ok. 20 –30% u kobiet niż u mężczyzn w tym samym wieku i o tym samym poziomie wytrenowania
    • wieku - wydolność fizyczna wzrasta do ok. 20 roku życia, utrzymuje się na tym samym poziomie do 25 r. życia a następnie stopniowo obniża się. W wieku 40 lat jest niższa o ok. 10% (w stosunku do wartości maksymalnych dla danej osoby), a w wieku 60 lat o ok. 40%.
    • aktywności fizycznej
    • rozmiarów ciała, w tym masy mięśni zaangażowanych w wysiłek (przede wszystkim od masy mięśni szkieletowych) i zdolności wykorzystania przez tkanki procesów aerobowych jako źródła energii
    • pory doby, w jakiej wykonywany jest wysiłek
    • ciśnienia tlenu w powietrzu (wysokości na jakiej wykonywany jest wysiłek)
    • stanu odżywienia

Metody określania VO2max

      • bezpośrednie - polegają na wykonywaniu wysiłków o wzrastającej intensywności aż do wysiłku maksymalnego. Przy każdym obciążeniu mierzona jest częstość skurczów serca oraz pobór tlenu
      • pośrednie - opierają się na liniowej zależności pomiędzy poborem tlenu a częstością skurczów serca. Maksymalny pobór tlenu nie jest tu mierzony, lecz szacowany na podstawie częstości skurczów serca podczas wysiłków submaksymalnych
  • Dług tlenowy - nadwyżka pochłaniania tlenu w stosunku do wartości przedwysiłkowych występująca po zakończeniu wysiłku.
  • Deficyt tlenowy - udział procesów beztlenowych w pokrywaniu bieżącego zapotrzebowania energetycznego mięśni.

Rodzaje wysiłków

      • wysiłki maksymalne, angażujące duże grupy mięśniowe, podczas których zapotrzebowanie organizmu na tlen jest równe indywidualnej wartości VO2max
      • wysiłki submaksymalne, gdzie zapotrzebowanie organizmu na tlen mieści się w granicach 70-90% VO2max
      • wysiłki supramaksymalne, gdzie zapotrzebowanie organizmu na tlen przekracza VO2max

Dopuszczalne obciążenie wysiłkiem fizycznym na stanowisku pracy

      • do 30% maksymalnego pochłaniania tlenu dla osób o wydolności przeciętnej
      • do 50% maksymalnego pochłaniania tlenu dla osób o wydolności wysokiej

Sprawność fizyczna — aktualna możliwość wykonywania czynności ruchowych wymagających zaangażowania podstawowych cech motorycznych, a mianowicie siły, szybkości, mocy i wytrzymałości.

Stan czynnościowy — stopień pobudzenia czynności wewnątrzustrojowych i rodzaj ich wzajemnych powiązań mający na celu przeciwdziałanie zaburzeniom homeostazy spowodowanym czynnikami wewnętrznymi lub zewnętrznymi.

Stan równowagi czynnościowej organizmu — stan fizjologiczny organizmu, w którym funkcja narządów i układów stabilizuje się odpowiednio do potrzeb podczas obciążenia pracą lub czynnikami środowiska.

Stan równowagi czynnościowej organizmu podczas wysiłku — stan osiągany podczas submaksymalnych wysiłków, charakteryzujący się stabilizacją różnych wskaźników fizjologicznych (np. tempa pobierania tlenu, częstości skurczów serca, temperatury ciała) na poziomie wyższym niż w spoczynku.

Zmęczenie

Definicja - stan fizjologiczny, odwracalny, o różnym podłożu, rozwijający się w związku z wykonywaną pracą fizyczną lub umysłową, charakteryzujący się zmniejszeniem zdolności do pracy, nasileniem odczucia ciężkości wysiłku i osłabieniem chęci do kontynuowania pracy.

Rodzaje zmęczenia:

Podział ze względu na przyczyny lub objawy

      • zmęczenie obwodowe (mięśniowe) 
      • zmęczenie ośrodkowe (ogólne),
      • zmęczenie sensoryczne (narządu wzroku i słuchu),
      • zmęczenie psychiczne

Podział ze względu na intensywność i czas utrzymywania się:

      • zmęczenie ostre,
      • zmęczenie umiarkowane
      • zmęczenie przewlekłe
      • znużenie

Ergonomia — dziedzina wiedzy i działalności praktycznej zajmująca się dostosowywaniem pracy i warunków jej wykonywania (stanowiska pracy, środowiska pracy) do morfologicznych, fizjologicznych i psychicznych możliwości człowieka w celu zapewnienia maksymalnej wydajności pracy bez ujemnych skutków dla zdrowia.

Ergonomia koncepcyjna - kierunek ergonomii stosowanej wykorzystywany na etapie projektowania maszyn, urządzeń, stanowisk roboczych, mieszkań, budynków itp.

Ergonomia korekcyjna - kierunek ergonomii stosowanej wykorzystywany na etapie usprawniania, poprawiania niewłaściwych rozwiązań w układzie człowiek—maszyna, człowiek—środowisko pracy.

WRMSD - Work Related Musculo-Skeletal Disorders – Choroby układu mięśniowo-szkieletowego związane z pracą – grupa chorób oraz innych dolegliwości ze strony układu ruchu spowodowanych najczęściej nieprawidłowo (w sensie ergonomicznym) zorganizowanym stanowiskiem pracy i/lub niewłaściwym sposobem wykonywania pracy.

Metody oceny ryzyka rozwoju dolegliwości ze strony obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego – grupa metod ergonomicznej oceny pracy umożliwiająca przede wszystkim:

      • szybką identyfikację osób narażonych zawodowo na dolegliwości ze struny układu ruchu;
      • wstępną analizę narażenia pracownika na ryzyko wynikające z pozycji ciała utrzymywanej podczas pracy;
      • ustalenie kolejności prowadzenia bardziej szczegółowych badań, głównych czynników ryzyka, priorytetów działań mających na celu modyfikację stanowisk pracy oraz sposobu wykonywania czynności roboczych;
      • porównanie obciążenia występującego podczas wykonywania różnych zadań;
      • ocenę ryzyka na stanowisku pracy przed zmianami i po ich wprowadzeniu, ocenę skuteczności zastosowanych interwencji.

Metoda RULA – metoda szybkiej oceny obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego ze szczególnym uwzględnieniem kończyn górnych. Metoda stosowana jest głównie w przypadku pracy wykonywanej w pozycji siedzącej, przy taśmach montażowych oraz obsłudze komputerów. Metoda polega na punktowej ocenie pozycji poszczególnych elementów układu ruchu, a następnie, przy wykorzystaniu specjalnie opracowanych tablic, dokonaniu oceny ryzyka powstania dolegliwości wraz z sugestią potrzeby wprowadzenia interwencji ergonomicznej. 

Metoda REBA – metoda szybkiej oceny obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego będąca adaptacją metody RULA dla potrzeb oceny czynności związanych np. z wykonywaniem ręcznych prac transportowych. Podobnie, jak w przypadku metody RULA, polega ona na punktowej ocenie pozycji poszczególnych elementów układu ruchu, a następnie, przy wykorzystaniu specjalnie opracowanych tablic, dokonaniu oceny ryzyka powstania dolegliwości wraz z sugestią potrzeby wprowadzenia interwencji ergonomicznej. 

Wskaźnik JSI – metoda szybkiej oceny obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego ukierunkowana na wskazanie czynników ryzyka powstawania dolegliwości i schorzeń w okolicach: rąk, nadgarstków, przedramion i łokci. Wskaźnik ten stosowany jest zarówno do identyfikacji ergonomicznych czynników ryzyka, jak i do oceny skuteczności proponowanych/wprowadzonych zmian.

Metoda OCRA - (Occupational Repetitive Action)  - wskaźnik OCRA określa wielkość zagrożenia, będącą stosunkiem liczby czynności podstawowych podczas wykonywania pracy w odniesieniu do zalecanej dla danych czynności liczby ich powtórzeń. Do czynności podstawowych w ujęciu OCRA należą m.in.:  przeniesienie (przemieszczenie przedmiotu do określonego położenia za pomocą kończyn górnych), sięganie, pochwycenie, pozycjonowanie przedmiotu lub narzędzia, wkładanie i wyjmowanie (jeśli występuje użycie siły), ciągnięcie i pchanie, pochylenie ciała, ścisk, obrót, obniżenie, uderzenie, szczotkowanie, wygładzanie, szlifowanie, czyszczenie, uderzanie młotkiem, rzucanie. Ryzyko (odczytywane ze specjalnej tabeli) wynikające z wykonywania czynności podczas pracy zależy bezpośrednio od uzyskanej  wartości OCRA. Metoda OCRA jest zawarta w normie EN 1005-5 zaakceptowanej w 2007 roku.

Zmodyfikowane równanie NIOSH – metoda pozwalająca na ocenę ryzyka związanego z ręcznym podnoszeniem/opuszczaniem przedmiotów. Metoda uwzględnia m.in. położenie początkowe i końcowe przedmiotu, wymiary przedmiotu, jakość uchwytów, częstość wykonywania czynności, stopień skręcenia tułowia itp. Wynikiem obliczeń wykonanych przy użyciu równania jest największa masa dopuszczalna do podnoszenia w konkretnych warunkach.

Metoda KIM – Metoda Wskaźników Kluczowych - wykorzystywana do oceny ryzyka związanego z ręcznym przemieszczaniem przedmiotów. Metoda obejmuje dwie kategorie czynności transportowych:

      • podnoszenie, trzymanie i przenoszenie,
      • ciągnięcie i pchanie.

W metodzie KIM uwzględniane są elementy czasu (liczba operacji, czas trwania pojedynczej operacji, czas przenoszenia określany poprzez odległość przenoszenia) i tzw. klasyfikacja wskaźników kluczowych (ładunku, pozycji ciała, warunków pracy).

Metoda MAC – Karty Oceny Ręcznych Prac Transportowych – zestaw trzech kart – szczegółowych instrukcji używanych do oceny ryzyka występującego podczas wykonywania następujących czynności: podnoszenia/opuszczania, przenoszenia, przenoszenia zespołowego. Karty oceny uwzględniają m.in. następujące elementy: masę obiektów, częstość wykonywania czynności, rozmiary obiektu, asymetrię ciała i obiektu, ograniczenia pozycji ciała, jakość chwytu, stan nawierzchni, odległość przemieszczania.

Praca zmianowa - definicje

  • Praca w systemie zmianowym wg Dyrektywy 2003/88/WE  Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy, oznacza  każdą formę organizacji pracy w systemie zmianowym, zgodnie z którą pracownicy zmieniają się na tych samych stanowiskach pracy według określonego harmonogramu łącznie z systemem następowania po sobie, który może mieć charakter nieprzerywany lub przerywany oraz pociąga za sobą konieczność wykonywania pracy przez pracownika o różnych porach w ciągu określonych dni lub tygodni
  • Pora nocna (wg Dyrektywy) oznacza każdy okres nie krótszy niż siedem godzin, określony w przepisach krajowych, który musi obejmować w każdym przypadku okres pomiędzy północą a godziną piątą rano.
  • Pracownik wykonujący pracę w porze nocnej (wg Dyrektywy) oznacza:
    1. każdego pracownika, który w porze nocnej pracuje w zwykłym toku pracy przez przynajmniej trzy godziny swojego dobowego wymiaru czasu pracy;  
    2. każdego pracownika, który w porze nocnej może przepracować pewną część swojego rocznego wymiaru czasu pracy, który zostaje ustalony zgodnie z wyborem danego Państwa Członkowskiego: zgodnie z przepisami krajowymi, po konsultacjach z partnerami społecznymi; lub w drodze układów zbiorowych pracy lub porozumień zawartych między partnerami społecznymi na szczeblu krajowym lub regionalnym
  • Praca zmianowa wg Art. 128 Kodeksu Pracy to wykonywanie pracy według ustalonego rozkładu czasu pracy przewidującego zmianę pory wykonywania pracy przez poszczególnych pracowników po upływie określonej liczby godzin, dni lub tygodni.
  • Pora nocna obejmuje 8 godzin między godzinami 21.00 a 7.00.
  • Pracownik, którego rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub którego co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną, jest pracującym w nocy. (Art. 1517. § 1. § 2)

Zakaz zatrudniania w godzinach nocnych (Kodeks Pracy, dział VI, rozdział IV) 

      • kobiet w ciąży (Art.178 KP)
      • kobiet opiekujących się dzieckiem w wieku do 4 lat bez ich zgody (Art. 178, KP)
      • młodocianych, czyli w wieku 15-18 lat (Art. 293 KP)

Problemy zdrowotne pracowników zmianowych - praca zmianowa powoduje zakłócenia rytmu biologicznego prowadząc do desynchronizacji różnych funkcji organizmu w porównaniu z naturalnym rytmem dzień – noc, w konsekwencji może prowadzić do:

      • zaburzeń snu
      • dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego
      • dolegliwości ze strony układu krążenia
      • zaburzeń metabolicznych
      • zaburzeń ze strony układu nerwowego („nerwica pracowników zmianowych"- stany lękowe, depresja)
      • zaburzeń zdrowia reprodukcyjnego: zaburzeń w cyklu miesiączkowym, w przebiegu ciąży (ryzyko poronień, obniżenie masy ciała noworodków), przyspieszonej menopauzy,
      • zwiększonego ryzyka nowotworów (m. in. piersi, jelita grubego)

Tolerancja pracy zmianowej

      • 20% osób rozpoczynających pracę zmianową rezygnuje w krótkim czasie
      • 10% pracowników nie odczuwa negatywnych skutków
      • 70%  nadal pracuje w systemie zmianowym, ale mogą u nich występować objawy nietolerancji

Zespół nietolerancji pracy nocnej i zmianowej - objawy:

      • zaburzenia snu,
      • przewlekłe zmęczenie,
      • zaburzenia żołądkowo-jelitowe,
      • zaburzenia psychoneurotyczne,
      • dolegliwości sercowo-naczyniowe,
      • zaburzenia funkcjonowania społecznego,
      • negatywna postawa wobec pracy zmianowej,
      • obniżenie ogólnej satysfakcji życiowej,
      • nasilenie korzystania z używek (palenie tytoniu, alkohol, kawa) oraz leków uspokajających i nasennych

Kwalifikacja do pracy nocnej i zmianowej - zalecenia dotyczące pracowników po 45 roku życia:

      • Ograniczenie pracy nocnej
      • Stała praca w nocy jedynie na życzenie pracownika
      • Pierwszeństwo w przenoszeniu do pracy dziennej
      • Większy wybór schematów pracy zmianowej
      • Mniejsze obciążenie pracą
      • Więcej/dłuższe przerwy w pracy
      • Zapewnienie możliwości drzemki w czasie zmiany roboczej
      • Zwiększenie częstotliwości badań okresowych
      • Poradnictwo i szkolenie w zakresie sposobów radzenia sobie ze stresem pracy zmianowej

Termoregulacja - zdolność do utrzymania temperatury ciała w zakresie optymalnym dla organizmu bez względu na zmianę temperatury otoczenia

Obciążenie cieplne organizmu-źródła ciepła

      • Ciepło wytwarzane w organizmie w ilości zależnej od natężenia metabolizmu
      • Ciepło związane z gorącym otoczeniem

Wymiana ciepła między organizmem a otoczeniem

      • promieniowanie
      • konwekcja
      • przewodzenie
      • parowanie potu - jedyna droga usuwania ciepła, gdy temperatura otoczenia jest wyższa od temperatury skóry; czynnikiem ograniczającym jest wilgotność powietrza.

Mikroklimat zimny

      • według normy mikroklimat zimny występuje, gdy wskaźnik PMV (Predicted Mean Volume) jest mniejszy od -2
      • Z punktu widzenia fizjologii mikroklimat zimny występuje w środowisku o takiej kombinacji parametrów bioklimatycznych środowiska (wielkości fizycznych środowiska, metabolizmu i odzieży) kiedy utrata ciepła drogą promieniowania, konwekcji i przewodzenia jest wyższa niż jego produkcja
      • Chłodzenie ogólne – stosuje się wskaźnik wymaganej ciepłochronności odzieży IREQ (Required Clothing Insulation)- Wskaźnik IREQ służy do oceny wychłodzenia całego organizmu człowieka.
      • Chłodzenie miejscowe - wskaźnik tWC (tzw. temperatura chłodzenia powietrzem) wyrażany w °C.
      • Drżenie mięśniowe — drobne nie skoordynowane skurcze mięśni nie powodujące przemieszczania się części ciała; wytwarzają ciepło, które może nawet czterokrotnie przewyższać jego wytwarzanie spoczynkowe; są reakcją termoregulacyjną na oziębienie ciała; w patologii poprzedzają gorączkę.

Problemy zdrowotne związane z pracą w zimnym mikroklimacie

      • choroba zawodowa (Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 30 lipca 2002 (Dz. U. 132, poz. 1115, p. 24, pkt. 12)
        • odmroziny
      • dolegliwości dotyczace układu ruchu; bóle krzyża, kolan, ramion, zespół cieśni nadgarstka (carpal tunnel syndrome)
      • przewlekły nieżyt oskrzeli

Nadzór nad stanem zdrowia pracowników zatrudnionych w zimnym mikroklimacie- badania profilaktyczne

      • Badanie ogólne (co 3 lata),  w zależności od wskazań badanie dermatologiczne, EKG
        • układy krytyczne - skóra; obwodowy układ naczyniowy
        • należy rozważyć możliwość wykonywania pracy w warunkach mikroklimatu zimnego u osób ze stanami zapalnymi w układzie ruchu i układzie oddechowym oraz z chorobą niedokrwienną serca

Mikroklimat gorący

      • według obowiązującej normy ergonomicznej mikroklimat gorący występuje, kiedy wskaźnik PMV - (Predicted Mean Volume) jest większy od +2
      • z punktu widzenia fizjologii mikroklimat gorący występuje, gdy utrata ciepła przez promieniowanie, konwekcję i przewodzenie jest mniejsza niż jego produkcja lub/i pochłanianie z otoczenia.

Problemy zdrowotne związane z pracą w gorącym mikroklimacie

      • choroby zawodowe (Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 30 lipca 2002 (Dz. U. 132, poz. 1115, p. 24, pkt. 12)
        • Udar cieplny albo jego następstwa
          • postać klasyczna - ciepło pochłaniane jest ze środowiska o wysokiej temperaturze i wysokiej wilgotności względnej
          • postać wysiłkowa - ciepło pochodzi głównie z pracy fizycznej.
      • Wyczerpanie cieplne albo jego następstwa

Nadzór nad stanem zdrowia pracowników zatrudnionych w zimnym mikroklimacie - badania profilaktyczne

      • Badanie ogólne i EKG
        • co 3 lata
        • co 2 lata po 45 r. życia
        • układy krytyczne – układ krążenia

Obturacyjny bezdech senny (łac. apnoe obturativa dormientis; ang. obstructive sleep apnea)

Definicja - Obturacyjny bezdech senny (OBS) jest chorobą, której istotą są powtarzające się epizody zamknięcia górnych dróg oddechowych (bezdechy) lub ich zwężenia (spłycenie oddychania) na poziomie gardła, przy zachowanej (w większości przypadków wzmożonej) pracy mięśni oddechowych. Następstwami bezdechów i spłyceń oddychania są: pogorszenie utlenowania krwi (spadek SaO2 ≥ 2-4%) oraz przebudzenia ze snu (większość z nich pozostaje nieuświadomiona).

Epidemiologia

W populacji osób dorosłych częstość występowania OBS wynosi 5–10 % mężczyzn i 3-4% kobiet. Mężczyźni chorują 2-3 razy częściej niż kobiety.

Wiek zachorowania

Najczęściej choroba jest rozpoznawana u mężczyzn w wieku 40-70 lat, u kobiet w okresie menopauzy.

Etiologia i patogeneza

W czasie snu zmniejsza się napięcie mięśni ścian gardła i w pewnych warunkach (otyłość centralna, przerost migdałków podniebiennych, wydłużone podniebienie miękkie, powiększenie języka, mała cofnięta żuchwa, zmniejszone napięcie mięśni gardła) dochodzi do jego zwężenia lub zamknięcia, a w konsekwencji do spłycenia oddychania lub wystąpienia bezdechu.

Czynniki ryzyka wystąpienia OBS 

    1. wiek – mężczyźni > 40. rż., kobiety > 50. rż. (po menopauzie)
    2. nadwaga i otyłość
    3. czynniki genetyczne (otyłość, zaburzenia budowy i czynności górnych dróg oddechowych)
    4. obwód szyi > 43 cm u mężczyzn i > 40 cm u kobiet
    5. zmiany anatomiczne górnych dróg oddechowych – długie podniebienie miękkie, długi języczek, przerost migdałków podniebiennych, skrzywienie przegrody nosa, przerost małżowin nosowych
    6. mikrognacja i retrognacja (zaburzenia rozwojowe żuchwy)
    7. spożycie alkoholu (zwłaszcza przed snem)
    8. palenie tytoniu
    9. stosowanie leków uspokajających i nasennych (zmniejszają napięcie mięśni gardła)
    10. niedoczynność tarczycy
    11. akromegalia

Obraz kliniczny     

Objawy dzienne: nadmierna senność (zasypianie w czasie rutynowych czynności), poranny ból głowy, zaburzenia pamięci i koncentracji, osłabienie libido, impotencja, depresja, zaburzenia emocjonalne.

Objawy nocne: chrapanie, bezdechy, zwiększona aktywność ruchowa, wzmożona potliwość, duszność, dławienie się w czasie snu, nykturia, kołatanie serca, trudności z zaśnięciem po wybudzeniu, ból w klatce piersiowej, suchość w jamie ustnej.

Rozpoznanie 

Warunkiem rozpoznania choroby jest stwierdzenie co najmniej 5 bezdechów (apnoea) i/lub spłyceń oddychania (hypopnoea) w ciągu godziny snu trwających dłużej niż 10 sekund – (indeks AHI ≥ 5), którym towarzyszy nadmierna senność dzienna oraz przynajmniej dwa spośród 4 wymienionych objawów: chrapanie nawykowe, uczucie duszenia lub dławienia się w nocy, częste wybudzenia w czasie snu, upośledzenie koncentracji.

Klasyfikacja stopnia ciężkości OBS (na podstawie indeksu AHI oraz nasilenia senności dziennej)

  • łagodny (AHI ≥ 5 i <15) - senność dzienna występuje w sytuacjach wymagających niewielkiej uwagi np. czytanie, oglądanie telewizji,
  • umiarkowany (AHI 15-30) - senność dzienna występuje w sytuacjach, które wymagają większej uwagi np. podczas zebrania, przedstawienia,
  • ciężki  (AHI >30) - senność dzienna występuje w sytuacjach, które wymagają dużej koncentracji np. rozmowa, posiłek, kierowanie pojazdem.

Diagnostyka

Podstawowym badaniem w diagnostyce OBS, które pozwala na pewne rozpoznanie choroby, jest polisomnografia (PSG).

Rozpoznanie różnicowe: narkolepsja, zespół niespokojnych nóg, zespół Kleinego-Levina, senność samoistna.

Leczenie – uzależnione od stopnia ciężkości choroby: zmiana stylu życia, dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych (Continuous Positive Airway Pressure – CPAP), aparaty wewnątrzustne, leczenie operacyjne.

Powikłania choroby: nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna i zawał serca, zaburzenia rytmu i przewodzenia, niewydolność serca, udar i napady przemijającego niedokrwienia mózgu, nadciśnienie płucne, refluks żołądkowo-przełykowy, depresja, zaburzenia czynności poznawczych i zaburzenia emocjonalne, zespół metaboliczny i cukrzyca, nagłe zgony.

Profilaktyka: utrzymanie należnej masy ciała, unikanie środków nasennych i alkoholu, niepalenie tytoniu.