SharePoint

Praca w narażeniu na hałas

Data ostatniej modyfikacji: 2015-11-25 21:00 autor ostatniej modyfikacji: Konto systemowe

Profilaktyka medyczna

Profilaktyka medyczna ma na celu z jednej strony nie zatrudnianie w narażeniu na hałas osób, u których stan czynnościowy narządu słuchu odbiega od normy, a z drugiej - ograniczanie skutków zdrowotnych związanych z ekspozycją na hałas. Profilaktyka medyczna realizowana jest głownie poprzez badania profilaktyczne. Ich zakres i częstość u osób narażonych na hałas określa załącznik do Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych dla celów przewidzianych w Kodeksie pracy. Zgodnie z zaleceniami obejmują one badanie ogólnolekarskie i laryngologiczne oraz audiometrię tonalną (Tab.4). Obowiązujące przepisy nie uzależniają wykonania powyższych badań od poziomu

hałasu, na jaki narażony jest pracownik. Lekarz zdaje się w tym przypadku na uzyskaną od pracodawcy (służb bhp) informację o występowaniu hałasu na stanowisku pracy. Domyślnie za pracę w hałasie można przyjąć wartość NDN dla hałasu, równoważną wartości górnego progu działania, określonego w Dyrektywie2003/10/WE Parlamentu Europejskiego, tj. 85 dB(A).

5.3.1.png 

Tab.4. Zakres profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami pracującymi w narażeniu na hałas .

W załączniku do Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. [13] wyróżniono następujące rodzaje badań:

  • badanie wstępne (przed rozpoczęciem zatrudnienia),
  • badania okresowe (w trakcie zatrudnienia),
  • ostatnie badanie okresowe – badanie końcowe (przed rozwiązaniem umowy o pracę).

Badania okresowe powinny być przeprowadzane co 1 rok przez pierwsze3 lata pracy w narażeniu na hałas, a następnie co 3 lata. Ich zakresy się nie różnią. Częstsze badania słuchu w początkowym okresie zatrudnienia mają na celu wykrycie osób ze zwiększoną podatnością na rozwój uszkodzenia słuchu związanego z ekspozycją na hałas. Załącznik do ww. rozporządzenia zawiera również uwagi na temat postępowania w szczególnych sytuacjach, tj. gdy obserwowany jest rozwój uszkodzenia słuchu o dużej dynamice oraz w przypadku osób narażonych na hałas impulsowy i hałas o poziomach równoważnych przekraczających 110 dB(A).

 

Badanie wstępne

Badanie wstępne wykonywane jest u kandydata do pracy podejmującego zatrudnienie na stanowisku, na którym występuje narażenie na hałas. Obejmuje ono zebranie wywiadu, badanie przedmiotowe (ogólnolekarskie i otolaryngologiczne) oraz ocenę stanu słuchu w oparciu o standardową audiometrię tonalną z określeniem progów słuchu dla przewodnictwa powietrznego w zakresie częstotliwości125 Hz – 8 kHz i kostnego w zakresie częstotliwości 250 Hz – 4 kHz. Na co najmniej 14 godzin przed wykonaniem badania słuchu pracownik nie powinien być eksponowany na hałas o średnim poziomie większym niż 80 dB(A) (LAeq,Te ≥ 80 dB). Ma to na celu uniknięcie oceny czasowych zmian w narządzie słuchu (TTS) związanych z pracą w hałasie.

W badaniu wstępnym należy zidentyfikować:

  • przeciwwskazania (czasowe i trwałe) do podjęcia pracy w narażeniu na hałas,
  • indywidualne czynniki mogące zwiększać ryzyko uszkodzenia słuchu.

Przeciwwskazaniami zarówno do podjęcia, jak i kontynuowania pracy w narażeniu na hałas są aktualnie toczące się i przebyte choroby narządu słuchu i układu równowagi, których występowanie może zwiększać ryzyko zdrowotne lub wypadkowe. Główne z nich zebrane zostały w tabeli 5.

5.3.2.png 

Tab.5. Choroby narządu słuchu i równowagi stanowiące trwałe przeciwwskazania do pracy w hałasie

 

Badania okresowe

Badania okresowe przeprowadzane są systematycznie u osób pracujących w narażeniu na hałas w okresie ich zatrudnienia w danym zakładzie pracy. Stanowią one realizację umowy między pracodawcą a lekarzem profilaktykiem. Celem badań okresowych jest monitorowanie stanu słuchu w zakresie oceny prawidłowości realizacji działań profilaktycznych w danym zakładzie pracy. Najistotniejsza jest przy tym ocena dynamiki postępowania niedosłuchu w częstotliwościach wysokich, odpowiadających miejscom w ślimaku najbardziej wrażliwym na uszkodzenie przez hałas. W pierwszych latach narażenia uszkodzenie słuchu spowodowane przez hałas dotyczy głownie częstotliwości 4–6 kHz, a w późniejszym okresie – częstotliwości3 i 2 kHz.

W opracowanym w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi modelowym programie ochrony słuchu proponowane jest wprowadzenie pojęcia tzw. znaczącego przesunięcia progu słuchu (ZPPS, significant threshold shift STS).

Znaczące przesunięcie progu słuchu (ZPPS) definiowane jest jako wystąpienie średniego przesunięcia (pogorszenia) progu słuchu w częstotliwościach 2, 3 i 4 kHz o wartość co najmniej 10 dB w odniesieniu do audiogramu „zerowego", uzyskanego podczas badania audiometrycznego, ktore zostało wykonane w chwili rozpoczęcia pracy w narażeniu na hałas (w danym zakładzie), bądź w chwili wprowadzenia w zakładzie pracy programu ochrony słuchu.

 

Ocena Znaczącego Przesunięcia Progu Słuchu – ZPPS  :

Wylicz  średnią arytmetyczna z progów słuchu dla przewodnictwa powietrznego uzyskanych w bieżącym   badaniu Audiometrii Tonalnej dla częstotliwości 2;  3;  4 kHz.

5.3.3.png 

Porównaj  z wynikiem wyliczonym na podstawie Audiogramu Zerowego- audiogramu uzyskanego podczas badania wykonanego w chwili rozpoczęcia pracy w narażeniu na hałas. Uzyskany wynik ≥ 10 dB / pogorszenie progów słuchu/  świadczy o wystąpieniu ZPPS i konieczności wdrożenia procedur profilaktycznych ochrony słuchu obejmujących szereg działań zapobiegających dalszemu rozwojowi uszkodzenia słuchu.

Za istotną progresję uszkodzenia słuchu w badaniu okresowym, mogącą w konsekwencji prowadzić do istotnego pogorszenia funkcji narządu słuchu, należy uznać zmiany równe lub większe niż 10 dB średnio dla częstotliwości 2, 3 i 4 kHz. Przekroczenie tego kryterium wskazuje na niewystarczającą kontrolę narażenia na hałas w zakładzie pracy. W takich przypadkach zadaniem lekarza jest zintensyfikowanie we współpracy z pracodawcą, działań profilaktycznych. Wskazane są: wizytacja miejsca pracy, weryfikacja sposobu stosowania i skuteczności ochronników słuchu, zwiększenie częstości badań słuchu, a w końcu wydanie orzeczenia o czasowym lub trwałym przeciwwskazaniu do pracy w hałasie.

 

Badanie końcowe

Badanie końcowe wykonywane jest na zakończenie aktywności zawodowej w danym zakładzie pracy lub przy przejściu na emeryturę (rentę). Dokumentacja zmiany  stanu słuchu na przestrzeni całego okresu narażenia na hałas stanowi ważny dokument zabezpieczający zakład pracy przed ewentualnymi roszczeniami pracownika w przyszłości. Zgodnie z obecnym ustawodawstwem za okres umożliwiający rozpoznanie choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem– uważa się przedział czasowy do 2 lat od zaprzestania pracy w narażeniu na hałas.

 

Młodociani i kobiety w ciąży

Zgodnie z Ustawą z dnia 27 czerwca 1997 r. o medycynie pracy [14] osoby młodociane, które w trakcie nauki zawodu narażone są na hałas, podlegają profilaktycznym badaniom medycznym według zasad dotyczących pracowników dorosłych Wartość NDN hałasu jest jednak niższa niż dla pracowników dorosłych – dla równoważnego poziomu ekspozycji wynosi 80 dB(A). Kobiety w ciąży, z chwilą rozpoznania tego stanu, nie powinny być zatrudnione w narażeniu na hałas. Wartość NDN dla kobiet w ciąży wynosi 65 dB(A).

 

Ocena uszkodzenia słuchu

Audiometria tonalna

„Złotym standardem" stosowanym w ocenie słuchu jest audiogram tonalny. Mimo że zakres częstotliwości słyszenia dźwięków przez człowieka jest bardzo szeroki (od 20 Hz do 20 kHz), w audiogramie tonalnym wyznacza się progi słuchu dla częstotliwości z pasma od 125 Hz do 8 kHz (typowo125, 250, 500, 1000, 2000, 3000, 4000, 6000 i 8000 Hz). Częstotliwości powyżej2 kHz (2000 Hz) określane są jako częstotliwości wysokie, 1 i 2 kHz jako częstotliwości średnie, a 125, 250 i 500 Hz jako częstotliwości niskie. Audiogram tonalny wykreślany jest na skali, na której oś X stanowi częstotliwość tonu mierzona w Hz do audiometrycznego 0 dB, który wyznaczono dla osób zdrowych, prawidłowo słyszących, a oś Y – próg słuchu mierzony w dB HL (hearing level) i odnoszony Na skali dla każdej mierzonej częstotliwości oznacza się najniższy poziom dźwięku, przy którym jest on jeszcze słyszany, czyli tzw. próg słuchu Podwyższenie progu słuchu oznacza pogorszenie ostrości słuchu. Przykładowo, jeśli próg słuchu dla 4 kHz wynosi 60 dB HL, oznacza to, że dana osoba, aby usłyszeć ton o częstotliwości 4 kHz potrzebuje intensywności tonu o 60 dB większej niż przeciętna u osób zdrowych. Porównanie lokalizacji względem siebie krzywej przewodnictwa powietrznego i kostnego pozwala na rozpoznanie rodzaju niedosłuchu:

  • niedosłuch przewodzeniowy – przesunięciu ulega jedynie krzywa przewodnictwa powietrznego; powstały odstęp między krzywymi nazywany jest rezerwą ślimakową (ryc. 1.1b),
  • niedosłuch odbiorczy – przesunięciu ulegają obie krzywe: przewodnictwa powietrznego i kostnego; brak rezerwy ślimakowej (odstępu między krzywymi) (ryc. 1.1c);
  • niedosłuch mieszany (przewodzeniowo-odbiorczy) – obie krzywe ulegają przesunięciu, jednak zachowana jest rezerwa ślimakowa (co najmniej 15 dB) (ryc. 1.1d).

5.3.4.png 

Ryc.1. Typy uszkodzeń słuchu oceniane w oparciu o audiometrię tonalną: a) słuch w normie, b) uszkodzenie słuchu przewodzeniowe, c) uszkodzenie słuchu odbiorcze, d) uszkodzenie słuchu mieszane (przewodzeniowo-odbiorcze)

 

Inne badania słuchu

5.3.5.png 

Tabela 6. . Wybrane dodatkowe testy służące do oceny zawodowych uszkodzeń słuchu

 

Pozostałe badania:

Ocena sprawności układu równowagi:

5.3.6.png 

5.3.7.png 

5.3.8.png 

5.3.9.png 

5.3.10.png 

5.3.11.png 

5.3.12.png 

5.3.13.png 

 

Badanie laryngologiczne:

Badanie otoskopowe

5.3.14.png 

Badanie rozumienia szeptu:

5.3.15.png