SharePoint

Przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy

Data ostatniej modyfikacji: 2015-12-22 14:45 autor ostatniej modyfikacji: Bartłomiej Benc

Zespół kanału de Guyon

Synonimy: zespół cieśni nerwu łokciowego w okolicy nadgarstka, zespół cieśni nerwu łokciowego w kanale łokciowym nadgarstka, neuropatia nerwu łokciowego na poziomie nadgarstka, ang: ulnar neuropathy at the wrist

Definicja: neuropatia nerwu łokciowego, która powstaje wskutek uszkodzenia końcowych rozgałęzień nerwu łokciowego na poziomie nadgarstka, w kanale de Guyon* (*kanał nadgarstka nerwu łokciowego)

Występowanie: rzadko występująca neuropatia

Wiek zachorowania: w każdym wieku

Patomechanizm: uszkodzenie nerwu łokciowego, wskutek zwykle bezpośredniego ucisku w kanale de Guyon* lub ucisku z zewnątrz

* kanał de Guyon - kanał nadgarstka nerwu łokciowego - wąski kanał na wysokości nadgarstka, pomiędzy haczykiem kości haczykowatej, kością grochowatą a więzadłem poprzecznym nadgarstka, dokładniej: kanał ograniczony proksymalnie i przyśrodkowo kością grochowatą, poprzecznie przebiegającym mięśniem dłoniowym krótkim, dystalnie i bocznie haczykiem kości haczykowatej, od dołu troczkiem zginaczy, od góry więzadłem dłoniowym nadgarstka

Struktury zlokalizowane w kanale de Guyon:

  • nerw łokciowy
  • tętnica łokciowa

Podział:

  • ostry - definicja: nagłe, szybko narastające  z godziny na godzinę objawy ostrego uszkodzenia końcowych gałęzi nerwu łokciowego, np. w przypadku ciężkich urazów: urazy bezpośrednie – drążące, złamań kości śródręcza, nadgarstka, pourazowego krwotoku w kanale de Guyon, ciężkich oparzeniach ręki
  • przewlekły - definicja: objawy uszkodzenia nerwu łokciowego stopniowo rozwijają się i narastają przez tygodnie, miesiące, a czasami lata

Podział ze względu na lokalizację czynnika patogennego w kanale de Guyon wg Shea i McClain

  • Typ 1 - ucisk w bliższej części kanału de Guyon,
    • objawy: zaburzenia/osłabienie czucia w obszarze zaopatrywanym przez nerw łokciowy tj. na powierzchni dłoniowej przyśrodkowej połowy palca IV i powierzchni dłoniowej palca V, deficyt ruchowy mięśni kłębika, mięśni międzykostnych, glistowatych
  • Typ 2 - zespół tunelowy rozworu grochowo-haczykowatego,
    • objawy: deficyt ruchowy mięśni międzykostnych, glistowatych
  • Typ 3 - uszkodzenie w dystalnej części kanału-wybiórcze uszkodzenie gałęzi powierzchownej,
    • objawy: wyłącznie objawy czuciowe w obszarze zaopatrywanym przez nerw łokciowy tj. na powierzchni dłoniowej przyśrodkowej połowy palca IV i powierzchni dłoniowej palca V

Przyczyny przewlekłego zespołu kanału de Guyon:

  • pourazowe - urazy z przemieszczeniem w stawie nadgarstkowo-śródręcznym, pourazowe zniekształcenia nadgarstka, np. po złamaniu dystalnej części przedramienia,
  • w przebiegu anomalii anatomicznych:
    • anomalie rozwojowe tkanek miękkich,
    • anomalie naczyniowe,
  • ucisk z zewnątrz
    • przez narzędzia pracy,
    • kierownicę roweru
  • ucisk wewnątrz kanału de Guyon -> guzy:
      • gangliony
      • tętniak tętnicy łokciowej
  • zmiany patologiczne w nerwie -> guz nerwu:
      • cysta śródnerwowa
      • nerwiak
  • zmiany zapalne w kanale de Guyon
    • zapalenie stawów
    • obecność ziarniny zapalnej
  • zawodowe
    • definicja: neuropatia powstająca wskutek wykonywania pracy związanej z:
      • wykonywaniem z dużą siłą ruchów ściskania, skręcania, dokręcania, odkręcania,
      • monotypowością* ruchów w nadgarstku, szybko, wielokrotnie powtarzanych w długich okresach czasowych:
        • zginania i prostowania nadgarstka
        • zginania łokciowego, promieniowego nadgarstka
        • ściskania, skręcania, odkręcania/dokręcania
      • pracą wymagającą używania dużej siły nacisku powierzchnią dłoniową ręki na narzędzia pracy,
      • narażeniem na drgania mechaniczne emitowane przez narzędzia pracy i przenoszone na ręce.

Objawy kliniczne:

  • palący ból
    • palący ból w okolicach nadgarstka
  • parestezje
    • uczucie mrowienia, drętwienia w obszarze zaopatrywanym przez nerw łokciowy
      • parestezje IV i V palca
        • klasycznie parestezje połowy przyśrodkowej powierzchni dłoniowej palca IV i powierzchni dłoniowej palca V , nasilające się w nocy i rano po przebudzeniu
  • Zaburzenia czucia
    • zaburzenia/osłabienie czucia w obszarze zaopatrywanym przez nerw łokciowy, tj. na powierzchni dłoniowej przyśrodkowej połowy palca IV i powierzchni dłoniowej palca V
  • Zaburzenia chwytności
    • wypadanie przedmiotów z ręki
  • Osłabienie siły mięśniowej
    • utrudnione zaciskanie ręki w pięść, trudności w zakręcaniu, odkręcaniu słoika spowodowane:
      • deficytem ruchowym mięśni kłębika, mięśni międzykostnych, glistowatych lub
      • deficytem ruchowym mięśni międzykostnych, glistowatych z zaoszczędzeniem funkcji mięśni kłębika
    • niezdarność ręki (ang. clumpsy hand)
  • Zaburzenia ruchów precyzyjnych
    • utrudnione ruchy chwytania palcami drobnych przedmiotów, utrudnione pisanie ręczne, zapinanie guzików

Diagnostyka:

  • konsultacja neurologiczna -> patrz protokół badania neurologicznego
    • badanie podmiotowe
    • badanie przedmiotowe
      • badanie przywodzenia i odwodzenia palców ręki - badanie rozstawiania palców wbrew oporowi
      • badanie zginania palców w stawach śródręczno palcowych
      • badanie siły mięśnia zginacza łokciowego nadgarstka -> siła mięśniowa prawidłowa w przypadku zespołu k. de Guyon
      • badanie siły zginacza głębokiego palców IV, V -> siła mięśniowa prawidłowa w przypadku zespołu k. de Guyon
      • objaw Hoffmanna-Tinela
        • definicja: opukiwanie przyśrodkowej okolicy troczka zginaczy ( w rzucie kanału nadgarstka nerwu łokciowego ) wywołuje uczucie prądu promieniującego wzdłuż dystalnej części nerwu łokciowego w przypadku zespołu kanału de Guyon
      • objaw Fromenta
        • definicja: osłabienie mięśnia przywodziciela kciuka uniemożliwia mocne trzymanie przedmiotu między kciukiem i wskazicielem, po stronie niedowładu paliczek dystalny kciuka ulega zgięciu z powodu uruchomienia mięśnia zginacza długiego kciuka unerwianego przez nerw pośrodkowy w celu kompensacji deficytu funkcji mięśnia przeywodziciela kciuka.
    • badanie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego
    • konsultacja ortopedyczna
    • badania obrazowe stawów nadgarstka, kanału nadgarstka i kanału nadgarstka nerwu łokciowego
      • RTG
      • USG
      • CT
      • MRI
    • badania laboratoryjne

Leczenie:

  • zachowawcze
    • opaski, ortezy odciążające nadgarstek, przestrzeganie prawidłowej pozycji podczas snu z wyprostowanymi nadgarstkami w pozycji neutralnej
    • unikanie przeciążenia i ruchów zginających i prostujących nadgarstek
    • unikanie ucisku powierzchni dłoniowej ręki w okolicy kanału de Guyon
    • farmakoterapia
    • rehabilitacja
  • operacyjne

Profilaktyka:

  • leczenie chorób, które potencjalnie mogą przyczyniać się do rozwoju schorzenia                          
  • zmiana lub modyfikacja codziennej aktywności, praktykowanego hobby w celu odciążenia nadgarstka w tym kanału de Guyon
  • identyfikacja grup zwiększonego ryzyka zachorowania
  • określenie zakresu i zwiększenie częstotliwości badań profilaktycznych u pracowników z grupy zwiększonego ryzyka zachorowania,
    • włączenie badania neurologicznego do panelu badań profilaktycznych pracowników z grup zwiększonego ryzyka zachorowania,
    • włączenie badania przewodnictwa nerwowo-mięśniowego do panelu badań profilaktycznych pracowników z grupy zwiększonego ryzyka zachorowania
  • monitorowanie stanu zdrowia osób narażonych na przeciążenia nadgarstków lub na drgania mechaniczne na stanowisku pracy
  • rotację na stanowiskach pracy zwiększonego ryzyka,
  • eliminację organizacji pracy w systemie akordowym na stanowiskach pracy zwiększonego ryzyka zachorowania
  • postępowanie zgodne z zasadami ergonomii pracy
    • zmiana lub modyfikacja codziennej aktywności zarówno w domu na mniej obciążające nadgarstek/ki
    • zmiana lub modyfikacja codziennej aktywności na stanowisku pracy na mniej obciążające nadgarstek/ki
    • zmiana lub modyfikacja praktykowanego hobby na mniej obciążające nadgarstek/ki

 

Zespół rowka nerwu łokciowego

Synonimy: zespół cieśni nerwu łokciowego w okolicy łokcia, ang: ulnar neuropathy at the elbow

Definicja: uszkodzenie nerwu łokciowego na wysokości łokcia spowodowane bezpośrednim uciskiem w obrębie rowka /bruzdy *nerwu łokciowego bądź uwięźnięciem nerwu w jego przebiegu. Bruzda nerwu łokciowego zlokalizowana jest na nadkłykciu przyśrodkowym kości ramiennej przykryta pasmem tkanki łącznej i skórą.

Występowanie: druga po zespole cieśni nadgarstka, najczęstsza neuropatia z ucisku, dotycząca kończyny górnej

Częstość występowania w zależności od płci: mężczyźni chorują częściej niż kobiety

Wiek zachorowania: w każdym wieku, zwykle 5-6 dekada

Patomechanizm: Uszkodzenie nerwu w jego rowku/bruździe w mechanizmie bezpośredniego urazu lub ucisku

Podział:

  • ostry - definicja: nagle, szybko narastające z godziny na godzinę objawy ostrego uszkodzenia nerwu łokciowego np. w przypadku ciężkich urazów i złamań kości tworzących staw łokciowy, złamań kłykcia przyśrodkowego kości ramiennej
  • przewlekły - definicja: objawy uszkodzenia nerwu łokciowego stopniowo rozwijają się i narastają przez tygodnie, miesiące, a czasami lata.
    • idiopatyczny - bez uchwytnej przyczyny
    • wtórny - wskutek zmian lokalnych w okolicy stawu łokciowego
      • etiologia wtórnego zespołu rowka nerwu łokciowego
        • skutek zmian miejscowych:
          • zmiany pourazowe - po złamaniach dalszej nasady kości promieniowej, blizny pourazowe, bezpośrednie uderzenie w okolice rowka nerwu
          • anomalie anatomiczne
            • anomalie mięśniowe
            • wrodzone anomalie stawu łokciowego, dalszego końca kości ramiennej
          • guzy - gangoliny, tłuszczaki
          • zmiany zapalne - ziarnina zapalna
          • zmiany zwyrodnieniowe stawu łokciowego
          • długotrwały ucisk - stosowanie kul łokciowych, opieranie łokcia o krawędź otwartego okna w samochodzie, ucisk z powodu niewłaściwego ułożenia u długotrwale leżących np. w śpiączce
          • choroby tkanki łącznej - reumatoidalne zapalenie stawów
        • inne
          • niedoczynność tarczycy
          • cukrzyca
          • alkoholizm
  • pochodzenia zawodowego - definicja: druga po zespole cieśni nadgarstka, najczęstsza neuropatia należąca do chorób przeciążeniowych obwodowego układu nerwowego, powstająca wskutek:
      • bezpośredniego ucisku:
        • wskutek pracy na stanowisku wymagającym stałego/długotrwałego, w długich okresach czasowych utrzymywania łokcia w pozycji zgiętej, przy równoczesnym opieraniu o twarde podłoże,
        • wskutek pracy w narażeniu na drgania mechaniczne emitowane przez narzędzia pracy na ręce

Objawy kliniczne:

  • ból
    • rzadko ból w okolicy łokcia promieniujący ku dołowi, wzdłuż przyśrodkowej części przedramienia
  • parestezje
    • uczucie mrowienia, drętwienia w obszarze zaopatrywanym przez nerw łokciowy
      • palca IV, V - klasycznie parestezje obejmują palec mały i przyśrodkową połowę palca obrączkowego po stronie dłoniowej oraz dwa i pół palca po stronie grzbietowej
  • Zaburzenia czucia
    • zaburzenia/osłabienie czucia w obszarze zaopatrywanym przez nerw łokciowy na powierzchni dłoniowej przyśrodkowej połowy palca IV i powierzchni dłoniowej palca V, po stronie grzbietowej na palcu V, IV i połowie III.
  • Zaburzenia chwytności
    • wypadanie przedmiotów z ręki
  • Osłabienie siły mięśniowej
    • niezdarność ręki (ang."clumpsy hand")
    • utrudnione zaciskanie ręki w pięść, trudności w wykonywaniu ruchów zakręcania, odkręcania
      • spowodowane głównie deficytem ruchowym mięśni kłębika, mięśni międzykostnych, glistowatych
  • Zaburzenia ruchów precyzyjnych
    • utrudnione ruchy chwytania palcami drobnych przedmiotów, utrudnione pisanie ręczne, zapinanie guzików

Diagnostyka:

  • konsultacja neurologiczna -> patrz protokół badania neurologicznego
    • badanie podmiotowe
    • badanie przedmiotowe
      • badanie przywodzenia i odwodzenia palców ręki - badanie rozstawiania palców wbrew oporowi
      • badanie zginania palców w stawach śródręczno palcowych
      • badanie siły mięśnia zginacza łokciowego nadgarstka
      • badanie siły zginacza głębokiego palców IV, V
      • objaw Hoffmanna-Tinela
        • definicja: opukiwanie okolicy nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej wywołuje uczucie prądu przebiegającego wzdłuż dystalnej części nerwu łokciowego w przypadku zespołu rowka nerwu łokciowego
      • objaw Fromenta
        • definicja: osłabienie mięśnia przywodziciela kciuka uniemożliwia mocne trzymanie przedmiotu między kciukiem i wskazicielem, po stronie niedowładu paliczek dystalny kciuka ulega zgięciu z powodu uruchomienia mięśnia zginacza długiego kciuka unerwianego przez nerw pośrodkowy w celu kompensacji deficytu funkcji mięśnia przywodziciela kciuka.
    • konsultacja ortopedyczna
    • badanie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego
    • badania obrazowe stawu łokciowego
      • RTG
      • USG
      • CT
      • MRI
  • badania laboratoryjne

Leczenie:

  • zachowawcze
    • czasowe, przerywane unieruchomienie łokcia w pozycji wyprostnej z wykorzystaniem poduszek, specjalnych ortez
    • wyrobienie odpowiednich nawyków, jak siedzenie z dłońmi na kolanach i stawami łokciowymi zgiętymi nie więcej niż 30 stopni
    • eliminacja podpierania na łokciach podczas pracy biurowej, czytania , oglądania TV
    • leczenie rehabilitacyjne
  • operacyjne

Profilaktyka:

  • leczenie chorób, które potencjalnie mogą przyczyniać się do rozwoju schorzenia, np. cukrzyca, niedoczynność tarczycy
  • eliminacja niewłaściwych nawyków, np. eliminacja podpierania na łokciach podczas pracy biurowej, czytania, oglądania TV
  • identyfikacja grup ryzyka zachorowania
  • określenie zakresu i zwiększenie częstotliwości badań profilaktycznych u pracowników z grupy ryzyka,
    • włączenie badania neurologicznego do panelu badań profilaktycznych pracowników z grup zwiększonego ryzyka,
    • włączenie badania przewodnictwa nerwowo-mięśniowego.do panelu badań profilaktycznych pracowników z grup zwiększonego ryzyka,
  • monitorowanie stanu zdrowia osób zawodowo narażonych na emisję drgań mechanicznych przez narzędzia pracy
  • monitorowanie stanu zdrowia osób pracujących na stanowisku wymagającym stałego/długotrwałego, w długich okresach czasowych utrzymywania łokcia w pozycji zgiętej, przy równoczesnym opieraniu o twarde podłoże.
  • rotacja na stanowiskach pracy zwiększonego ryzyka,
  • eliminację organizacji pracy w systemie akordowym na stanowiskach zwiększonego ryzyka,
  • postępowanie zgodne z zasadami ergonomii pracy
    • modyfikacja codziennej aktywności w domu w celu eliminacji traumatyzacji łokcia
    • modyfikacja codziennej aktywności na stanowisku pracy celem eliminacji traumatyzacji łokcia
    • zmiana lub modyfikacja praktykowanego hobby celem eliminacji traumatyzacji łokcia
    • eliminacja nawykowego opierania łokcia podczas pracy biurowej, czytania, oglądania telewizji

 

Zespół cieśni nadgarstka

Synonimy: zespół kanału nadgarstka, zespół cieśni kanału nadgarstka, ang: carpal tunnel syndrome.

Definicja: najczęstsza* neuropatia uciskowa kończyn górnych, która powstaje wskutek uszkodzenia nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka, powodująca ból, drętwienie, mrowienie oraz niesprawność ręki.

Występowanie: w populacji ogólnej - 1–5%

Częstość występowania w zależności od płci: Kobiety chorują trzykrotnie częściej niż mężczyźni: 5,8% u kobiet i 0,6–2,1% u mężczyzn

Wiek zachorowania: w każdym wieku, zwykle 5-6 dekada u kobiet, u mężczyzn częstość zachorowania wzrasta wraz z wiekiem

Patomechanizm: zaburzenie prawidłowych stosunków między objętością struktur przebiegających przez kanał nadgarstka*, a jego pojemnością.

*Kanał nadgarstka wąska, sztywna przestrzeń u podstawy dłoni, ograniczona przez kości nadgarstka i troczek zginaczy.

Podział:

  • ostry - definicja: nagłe, szybko narastające z godziny na godzinę objawy ostrego uszkodzenia nerwu pośrodkowego, np. w przypadku ciężkich urazów i złamań kości śródręcza, nadgarstka, pourazowego krwotoku w kanale nadgarstka, po ciężkich oparzeniach ręki
  • przewlekły - definicja: objawy uszkodzenia nerwu pośrodkowego stopniowo rozwijają się i narastają przez tygodnie, miesiące, a czasami lata.
    • samoistny - bez uchwytnej przyczyny
    • wtórny - wskutek zmian lokalnych w kanale nadgarstka i działania czynników ogólnoustrojowych/regionalnych
      • przyczyny wtórnego zespołu cieśni nadgarstka:
        • wskutek zmian miejscowych:
          • pourazowe
            • po złamaniach dalszej nasady kości promieniowej
          • anomalii anatomicznych
            • wrodzony wąski kanał nadgarstka
            • anomalie mięśniowe
          • guzy
            • gangoliny
          • zapalnych
            • zapalenie pochewek ścięgnistych mięśni zginaczy
            • eozynofilowe zapalenie powięzi
        • wskutek zaburzeń ogólnoustrojowych/regionalnych w przebiegu:
          • stanów fizjologicznych
            • ciąża
            • menopauza
          • zaburzeń hormonalnych
            • niedoczynność tarczycy
            • akromegalia
            • cukrzyca
          • chorób tanki łącznej
            • reumatoidalne zapalenie stawów
            • dna moczanowa
            • toczeń rumieniowaty układowy
          • chorób krwi
            • hemofilia
          • inne
            • przewlekłe hemodializy
            • otyłość 
  • pochodzenia zawodowego - definicja: najczęstsza choroba przeciążeniowa układu mięśniowo - szkieletowego, powstającą wskutek pracy związanej z:
    • monotypowością ruchów nadgarstka*
      • *definicja: szybko, wielokrotnie powtarzane w długich okresach czasowych ruchy:
        • zginania i prostowania nadgarstka
        • zginania łokciowego, promieniowego nadgarstka
        • nawracania i odwracania ręki
        • chwytania palcami (chwyt pęsetowy) 
    • używaniem dużej siły nacisku dłoni na narzędzia pracy
    • koniecznością użycia siły
    • wymuszoną pozycją obciążająca stawy nadgarstkowe
    • narażeniem na drgania mechaniczne przenoszone na ręce przez narzędzia pracy 

Objawy kliniczne:

  • Palący ból
    • palący ból ręki - nadgarstka, czasami przedramienia, ramienia i barku
  • Parestezje
    • uczucie mrowienia, drętwienia w obszarze zaopatrywanych przez nerw pośrodkowy, zwykle pierwszych trzech palców, klasycznie dotyczą kciuka, wskaziciela, palca III i promieniowej połowy palca IV
  • Uczucie obrzmienia, sztywności całej ręki, zwykle występujące w godzinach nocnych
  • Zaburzenia chwytności
    • wypadanie przedmiotów z ręki
  • Osłabienie siły mięśniowej
    • utrudnione zaciskanie ręki w pięść, trudności w zakręcaniu, odkręcaniu słoika
  • Zaburzenia ruchów precyzyjnych
    • utrudnione zapinanie guzików, nawlekanie igły, pisanie ręczne

Diagnostyka:

  • konsultacja neurologiczna -> patrz protokół badania neurologicznego
    • badanie podmiotowe
    • badanie przedmiotowe
      • objaw Hoffmanna-Tinela
        • definicja: opukiwanie okolicy troczka zginaczy (w rzucie kanału nadgarstka) wywołuje uczucie prądu promieniującego wzdłuż dystalnej części nerwu pośrodkowego w przypadku ZCN
      • objaw Phalena
        • definicja: maksymalne zgięcie dłoniowe nadgarstka przez 60s prowadzi do wystąpienia parestezji w obszarze unerwienia nerwu pośrodkowego w przypadku ZCN
      • objaw "butelki"
        • objaw obecny w stadium powstałych deficytów włókien ruchowych nerwu pośrodkowego.
          przy próbie uchwycenia okrągłego przedmiotu, po stronie niedowładu/upośledzenia funkcji mięśnia odwodziciela kciuka krótkiego, fałd międzypalcowy pomiędzy kciukiem , a wskazicielem nie przylega do powierzchni chwytanego przedmiotu.
  • konsultacja ortopedyczna
  • badanie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego
  • badania obrazowe stawów i kanału nadgarstka
      • RTG
      • USG
      • CT
      • MRI
  • badania laboratoryjne

Leczenie:

  • zachowawcze
    • leczenie choroby podstawowej która w najwyższym stopniu prawdopodobieństwa spowodowała powstanie ZCN
    • unieruchomieniu nadgarstka w pozycji neutralnej poprzez zastosowanie różnego rodzaju ortez
    • odciążenie nadgarstka
    • farmakoterapia
    • kompleksowa rehabilitacja
  • operacyjne
    • metoda otwarta
    • metoda endoskopowa

Profilaktyka:

  • leczenie chorób, które potencjalnie mogą przyczyniać się do rozwoju schorzenia
  • identyfikacja grup ryzyka zachorowania
  • walka z otyłością
  • określenie zakresu i zwiększenie częstotliwości badań profilaktycznych u pracowników z grupy zwiększonego ryzyka zachorowania,
    • włączenie konsultacji neurologicznej do panelu badań profilaktycznych u pracowników z grup zwiększonego ryzyka zachorowania
    • włączenie badania przewodnictwa nerwowo-mięśniowego do panelu badań profilaktycznych u pracowników z grup zwiększonego ryzyka zachorowania
  • monitorowanie stanu zdrowia osób narażonych na przeciążenia nadgarstków lub na drgania mechaniczne na stanowisku pracy
  • rotacja na stanowiskach pracy zwiększonego ryzyka zachorowania
  • eliminacja organizacji pracy w systemie akordowym na stanowiskach zwiększonego ryzyka zachorowania
  • postępowanie zgodne z zasadami ergonomii pracy
    • zmiana lub modyfikacja codziennej aktywności w domu na mniej obciążające nadgarstek/ki
    • zmiana lub modyfikacja codziennej aktywności na stanowisku pracy na mniej obciążające nadgarstek/ki
    • zmiana lub modyfikacja praktykowanego hobby na mniej obciążające nadgarstek/ki
  • ćwiczenia wzmacniające mięśnie palców, ręki, nadgarstka, przedramienia i ramienia

 

Neuropatia nerwu strzałkowego

Synonimy: zespół cieśni nerwu strzałkowego wspólnego

Definicja: Uszkodzenie nerwu strzałkowego wspólnego spowodowane bezpośrednim uciskiem lub uwięźnięciem nerwu najczęściej w okolicy główki kości strzalkowej, objawiające się niedowładem mięśni prostujących stopę i pale oraz nawracających stopę oraz zaburzeniami czucia na bocznej powierzchni goleni i grzbietu stopy.

Występowanie: najczęstsza neuropatia kończyn dolnych.

Wiek zachorowania: w każdym wieku

Patomechanizm: uszkodzenie nerwu wskutek:

  • bezpośredniego ucisku z zewnątrz w okolicy głowy strzałki
  • ucisku przez otaczające struktury ścięgniste, mięśniowe lub masy patologiczne w okolicy główki kości strzałkowej, w dole podkolanowym

Podział:

  • ostry - definicja: nagłe, szybko narastające z godziny na godzinę objawy ostrego uszkodzenia nerwu strzałkowego wspólnego
  • przewlekły - definicja: objawy uszkodzenia nerwu strzałkowego stopniowo rozwijają się i narastają przez tygodnie, miesiące.

Przyczyny:

  • pourazowe
    • złamania głowy kości strzałkowej
    • zwichnięcie stawu kolanowego
  • bezpośredni ucisk z zewnątrz
    • nieprawidłowe ułożenie długotrwale leżących (np. w śpiączce, podczas zabiegu operacyjnego)
    • nieprawidłowo założone-uciskające szyny stabilizujące lub opatrunki gipsowe
    • nawykowe zakładanie nogi na nogę
  • ucisk przez struktury ścięgniste, mięśniowe
    • tkanka włóknista pomiędzy głowami mięśnia strzałkowego długiego
  • guzy
    • gangliony
    • torbiele
  • zamiany zwyrodnieniowe
  • inne
    • cukrzyca
    • nieprawidłowe zrosty po operacjach
    • po operacjach na stawie kolanowym
  • pochodzenia zawodowego
    • definicja: uszkodzenie nerwu strzałkowego wspólnego wskutek przewlekłego ucisku:
      • wskutek pracy na stanowisku wymagającym długotrwałej pozycji kucznej 
      • wskutek pracy na stanowisku wymagającym długotrwałej pozycji klęczącej

Objawy kliniczne:

  • ból
    • w okolicy szyjki kości strzałkowej z promieniowaniem na przednio-boczną powierzchnię podudzia i grzbiet stopy
    • rzadko promieniowanie bólu do dołu podkolanowego i tylnej powierzchni uda
  • parestezje
    • uczucie mrowienia, drętwienia w obszarze zaopatrywanych przez nerw strzałkowy
  • Zaburzenia czucia
    • zaburzenia/ubytek czucia w obszarze zaopatrywanym przez nerw strzałkowy (boczna powierzchnia podudzia i grzbiet stopy i palców)
  • Osłabienie siły mięśniowej
    • niedowład prostowników stopy i placów.
      • definicja: osłabienie zgięcia grzbietowego stopy i palców - niemożność uniesienia do góry stopy i palców
    • opadanie stopy, zawadzanie stopą/ palcami o podłoże podczas chodu
    • szpotawość stopy
    • chód brodzący tzw. koguci

Diagnostyka:

  • konsultacja neurologiczna -> patrz protokół badania neurologicznego
    • badanie podmiotowe
    • badanie przedmiotowe
      • badanie siły prostowników stopy
      • badanie siły prostowników palców
      • badanie siły mięśni nawracających stopę
      • badanie czucia ze szczególnym uwzględnieniem obszaru unerwienia przez nerw strzałkowy wspólny
      • objaw Hoffmanna-Tinela
        • definicja: opukiwanie okolicy głowy kości strzałkowej wywołuje uczucie prądu przebiegającego wzdłuż dystalnej części nerwu strzałkowego w przypadku uszkodzenia nerwu strzałkowego
    • konsultacja ortopedyczna
    • badanie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego
    • badania obrazowe stawu kolanowego/okolicy głowy kości strzałkowej/kości podudzia
      • RTG
      • USG
      • CT
      • MRI
  • badania laboratoryjne

Leczenie:

  • zachowawcze
    • eliminacja przyczyny ucisku
    • eliminacja nawyku zakładania nogi na nogę
    • zastosowanie ortezy poprawiającej funkcje chodu
    • leczenie rehabilitacyjne
  • operacyjne

Profilaktyka:

  • leczenie chorób, które potencjalnie mogą przyczyniać się do rozwoju schorzenia
  • identyfikacja grup ryzyka zachorowania
  • określenie zakresu i zwiększenie częstotliwości badań profilaktycznych u pracowników z grupy ryzyka
    • włączenie badania neurologicznego do panelu badań profilaktycznych pracowników z grup ryzyka
    • włączenie badania przewodnictwa nerwowo-mięśniowego do panelu badań profilaktycznych
  • monitorowanie stanu zdrowia osób pracujących w pozycji kucznej/klęczącej
  • rotacja na stanowiskach pracy zwiększonego ryzyka
  • eliminacja organizacji pracy w systemie akordowym na stanowiskach szczególnego ryzyka
  • postępowanie zgodne z zasadami ergonomii pracy
    • zmiana lub modyfikacja codziennej aktywności w domu i na stanowisku pracy
    • stosowanie poduszek, podkładów amortyzujących ucisk na stawy kolanowe i okolice podczas prac w pozycji klęczącej