SharePoint

Zasady wykonywania badań profilaktycznych

Data ostatniej modyfikacji: 2015-12-21 08:26 autor ostatniej modyfikacji: Bartłomiej Benc

Badanie profilaktyczne pracownika obejmuje:

  1. ocenę zagrożeń dla zdrowia występujących na stanowisku pracy (na podstawie danych zawartych w skierowaniu od pracodawcy, wizytacji stanowiska pracy);
  2. ustalenie zakresu badań lekarskich i pomocniczych adekwatnych do rodzaju zagrożeń (w oparciu o Wytyczne metodyczne do przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników i obserwacje własne);
  3. badanie lekarskie (podmiotowe - wywiad lekarski, przedmiotowe, ewentualnie konsultacje lekarzy innych specjalności, np. okulisty, laryngologa, neurologa, ortopedy etc.);
  4. ustalenie braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na konkretnym stanowisku pracy;
  5. określenie częstotliwości badań profilaktycznych w oparciu o istniejące przepisy i wynik badania;
  6. sformułowanie zaleceń dla pracodawcy, pracownika i lekarza podstawowej opieki zdrowotnej
  7. określenie konieczności i zakresu dostosowania stanowiska pracy.

Ocena zagrożeń dla zdrowia, występujących na stanowisku pracy
Informacje pozyskane od pracodawcy służą lekarzowi do oceny zagrożeń dla zdrowia i życia pracownika, jakie mogą wynikać z warunków pracy, jej rodzaju i sposobu wykonywania. Dlatego też powinny być ocenione przez lekarza pod kątem kompletności i wiarygodności oraz zweryfikowane w oparciu o spostrzeżenia z przeprowadzonych wizytacji stanowisk pracy.
Sprawozdanie z wizytacji stanowiska pracy powinno uwzględniać następujące informacje:

  • lokalizacje stanowiska pracy i zadania na nim realizowane,
  • kto pracuje na tym stanowisku, z jakim rodzajem i stopniem niepełnosprawności,
  • stosowane narzędzia, produkty, materiały i wykonywane czynności,
  • dostosowania stanowiska pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych,
  • stosowane środki ochronne,
  • obserwacje wykonywanych zadań na stanowisku pracy,
  • wywiad z pracownikiem,
  • wnioski, informacje komu je przekazano, ewentualne potwierdzenie pracodawcy o ich otrzymaniu.

Czynniki ryzyka, na które należy zwrócić uwagę w toku wizytacji stanowiska pracy
Czynniki organizacyjne:

  • wysokie tempo pracy, praca w systemie akordowym;
  • monotonia pracy;
  • zmianowość pracy.

Czynniki psychospołeczne:

  • brak kontroli nad pracą;
  • wysoki poziom wymagań związany z pracą;
  • presja czasu;
  • małe zadowolenie z pracy;
  • brak wsparcia ze strony współpracowników i kierownictwa.

Czynniki fizyczne lub sposób wykonywania pracy:

  • konieczność użycia siły – podnoszenie, przenoszenie, ciągnięcie, popychanie;
  • praca powtarzalna (wykonywanie powtarzalnych ruchów monotypowych w długich przedziałach czasowych);
  • niewygodna, wymuszona pozycja ciała – stanie, siedzenie, praca z rękami podniesionymi powyżej ramion przez dłuższy czas;
  • wibracje – przekazywane na kończyny górne oraz na całe ciało;
  • miejscowy ucisk przez narzędzia i powierzchnie;
  • chłodne lub gorące środowisko pracy.

 

Ustalenie zakresu badań lekarskich i pomocniczych adekwatnych do rodzaju zagrożeń

Lekarz orzeka na podstawie wyników przeprowadzonego badania lekarskiego oraz oceny zagrożeń dla zdrowia i życia pracownika, występujących na stanowisku pracy. Zakres i częstotliwość badań uwarunkowany jest czynnikami szkodliwymi lub uciążliwymi, występującymi na danym stanowisku pracy, na które narażony jest pracownik. Zakres badań może być poszerzony przez lekarza profilaktyka w przypadkach uzasadnionych stanem zdrowia badanego pracownika lub warunkami pracy.

Zakres i częstotliwość badań profilaktycznych precyzują „Wskazówki metodyczne w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników" będące załącznikiem do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych dla celów przewidzianych w Kodeksie pracy Wskazówki określają dla danego czynnika szkodliwego lub uciążliwego, zakres badań wstępnych i okresowych, oraz częstotliwość tych ostatnich.

Zawarte we „Wskazówkach…" wytyczne odnośnie zakresu badań lekarskich i pomocniczych nie są ułożone według zawodów czy stanowisk pracy a według rodzajów narażenia. Lekarz ustalając niezbędny zakres badania wykorzystuje odpowiednie zalecenia dla poszczególnych rodzajów narażenia łącząc je w jeden profil badania, odpowiedni do kompleksowej oceny wpływu różnych czynników narażenia na zdrowie pracownika, a także mając na uwadze wykluczenie istnienia choroby, która mogłaby stanowić zagrożenie dla innych osób. Lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne może poszerzyć jego zakres o dodatkowe specjalistyczne badania lekarskie oraz badania pomocnicze, a także wyznaczyć krótszy termin następnego badania okresowego, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia i ustalenia braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do pracy w warunkach stwierdzonych na konkretnym stanowisku pracy.


Badanie lekarskie

Badanie podmiotowe i przedmiotowe ma na celu stwierdzenie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do zatrudnienia lub kontynuowania pracy na określonym stanowisku.

Niestety dość częstą i naganną praktyką jest wydawanie przez lekarzy leczących zaświadczeń, zawierających w swej treści jedynie stwierdzenie „zdolny/a do pracy", podczas gdy lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne oczekuje informacji o przebiegu choroby, a w przypadku badań kontrolnych – informacji na temat powodu zwolnienia lekarskiego, okresu czasowej niezdolności do pracy, zastosowanego leczenia bądź jego kontynuacji, informacji o zakończeniu leczenia oraz podania ewentualnych uwag, ograniczeń i przeciwwskazań do wykonywania pewnych czynności. Stwierdzenie, czy pacjent jest zdolny do pracy na określonym stanowisku leży w kompetencjach lekarza przeprowadzającego badanie profilaktyczne.

Wywiad lekarski uzyskany od pacjenta powinien uwzględniać również pytania o to, jakie zadania jest w stanie wykonać i czego potrzebuje, by się dobrze wywiązywać z powierzonej pracy. Niezwykle ważne jest także upewnienie się, że pacjent zrozumiał zadane pytania, staranne wypełnianie dokumentacji, sporządzanie kopii kart informacyjnych i innych przedstawionych przez pacjenta dokumentów medycznych.

Przed przystąpieniem do badania przedmiotowego należy się upewnić, że pacjent wyraził na nie zgodę. Wszyscy lekarze powinni zdawać sobie sprawę, że niewłaściwe jest przyjmowanie założenia, iż zgłoszenie się pacjenta do gabinetu jest równoznaczne ze zgodą na badanie fizykalne. Pacjent powinien być na bieżąco informowany o wszystkich czynnościach wykonywanych przez lekarza podczas badania.


Częstotliwość badań profilaktycznych
Wskazówki do badań profilaktycznych pracowników określają częstotliwość badań okresowych w różnych przedziałach czasowych. Należy przyjąć, że górny przedział dotyczy stanowisk, na których ryzyko zdrowotne jest małe. W przypadku występowania dolegliwości lekarz powinien wyznaczyć krótszy termin następnego badania okresowego.

Powszechne jest przekonanie, że pracownik z orzeczonym stopniem niepełnosprawności powinien mieć wykonywane badania nie rzadziej niż co rok. Jest to błędne, gdyż częstotliwości badań profilaktycznych u osób niepełnosprawnych nie regulują żadne odrębne przepisy. Częstotliwość ta jest ustalana w zależności od rodzaju i wielkości narażenia zawodowego, typu schorzenia, stopnia zaawansowania i dynamiki zmian chorobowych i ewentualnego wpływu postępu choroby na możliwość wykonywania pracy w przyszłości lub też od potencjalnego negatywnego wpływu pracy na progresję zmian chorobowych pracownika. I tak na przykład, jeśli choroba/niepełnosprawność jest niezmienna od wielu lat (np. stałe upośledzenie funkcji układu ruchu) nie ma potrzeby zwiększania częstotliwości badań profilaktycznych. Natomiast w niektórych przypadkach, gdzie choroba ma przebieg niestabliny, np. u osób z zaburzeniami psychicznymi (zwłaszcza w takich chorobach jak np. schizofrenia) badanie te powinny być wykonywane często, zwykle zaleca się ich wykonywanie nie rzadziej niż raz na rok.


Zalecenia dla pracodawcy, pracownika i lekarza podstawowej opieki zdrowotnej

Zalecenia dla pracodawcy mogą dotyczyć ograniczeń lub zmiany sposobu wykonywania niektórych czynności, stosowania ochron osobistych lub zmiany organizacji pracy.  Sposób przekazania tych wniosków zależy od ustaleń lekarza z pracodawcą. W chwili obecnej wzory zaświadczeń lekarskich wydawanych dla celów określonych w Kodeksie pracy - o braku bądź istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na określonym stanowisku nie przewidują możliwości aby lekarz przeprowadzający badanie mógłby umieścić swoje uwagi lub ograniczenia do wykonywania niektórych czynności.

Pracownik powinien otrzymać zalecenia dotyczące stosowania ochron osobistych, zmiany nawyków żywieniowych i trybu życia. Szczególnie ważny jest aspekt edukacyjny przeprowadzonego badania, ze zwróceniem pacjentowi uwagi na istniejące u niego zaburzenia stanu zdrowia lub czynniki ryzyka innych chorób oraz konieczność stosowania się do zaleceń lekarskich.

Lekarz  podstawowej opieki zdrowotnej powinien otrzymać informację o problemach ujawnionych podczas badania profilaktycznego, ze wskazaniem na konieczność działań diagnostyczno-terapeutycznych, czy też rehabilitacyjnych, jak również na temat ewentualnych oczekiwań przed następnym badaniem okresowym, np. otrzymanie informacji zwrotnej o leczeniu i poziomie kontroli choroby przewlekłej.


Inne zadania służby medycyny pracy

W powszechnym przekonaniu zadaniem lekarza medycyny pracy jest przeprowadzanie badań profilaktycznych – wstępnych, okresowych i kontrolnych. Tymczasem zgodnie z Ustawą o służbie medycyny pracy z dn. 27 czerwca 1997r. (tekst jednolity: Dz.U.2014.1184) została ona utworzona w celu ochrony zdrowia pracowników przed wpływem niekorzystnych warunków środowiska pracy i sposobem jej wykonywania oraz sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej, w tym kontroli zdrowia nad nimi.

Działania te przede wszystkim mają polegać na ograniczaniu szkodliwego wpływu pracy na zdrowie, w szczególności przez współdziałanie z pracodawcą w procesach rozpoznawania, oceny i redukcji:

  • czynników występujących w środowisku pracy oraz sposobów wykonywania pracy mogących mieć ujemny wpływ na zdrowie,
  • ryzyka zawodowego w środowisku pracy.

Obowiązkiem służby medycyny pracy jest również informowanie pracodawców i pracowników o możliwości wystąpienia niekorzystnych skutków zdrowotnych będących następstwem wykonywanej pracy oraz udzielanie pracodawcom i pracującym porad w zakresie organizacji pracy, ergonomii, fizjologii i psychologii pracy.

 

Kolejną grupą działań jest sprawowanie profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, które obejmuje:

a) wykonywanie badań wstępnych, okresowych i kontrolnych przewidzianych w Kodeksie pracy,

b) orzecznictwo lekarskie do celów przewidzianych w Kodeksie pracy i w przepisach wydanych na jego podstawie,

c) ocenę możliwości wykonywania pracy lub pobierania nauki uwzględniającą stan zdrowia i zagrożenia występujące w miejscu pracy lub nauki,

d) prowadzenie działalności konsultacyjnej, diagnostycznej i orzeczniczej w zakresie patologii zawodowej,

e) prowadzenie czynnego poradnictwa w stosunku do chorych na choroby zawodowe lub inne choroby związane z wykonywaną pracą,

f) wykonywanie szczepień ochronnych, o których mowa w art. 20 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013 r. poz. 947 oraz z 2014 r. poz. 619 i 1138),

g) monitorowanie stanu zdrowia osób pracujących zaliczanych do grup szczególnego ryzyka, a zwłaszcza osób wykonujących pracę w warunkach przekroczenia normatywów higienicznych, młodocianych, niepełnosprawnych oraz kobiet w wieku rozrodczym i ciężarnych,

h) wykonywanie badań umożliwiających wczesną diagnostykę chorób zawodowych i innych chorób związanych z wykonywaną pracą.

 

Do zadań służby medycyny pracy należy również:

  • prowadzenie ambulatoryjnej rehabilitacji leczniczej, uzasadnionej stwierdzoną patologią zawodową,

  • organizowanie i udzielanie pierwszej pomocy medycznej w nagłych zachorowaniach i wypadkach, które wystąpiły w miejscu pracy, służby lub pobierania nauki,

  • inicjowanie i realizowanie promocji zdrowia, a zwłaszcza profilaktycznych programów prozdrowotnych, wynikających z oceny stanu zdrowia pracujących,

  • inicjowanie działań pracodawców na rzecz ochrony zdrowia pracowników i udzielania pomocy w ich realizacji, a w szczególności w zakresie:

    • informowania pracowników o zasadach zmniejszania ryzyka zawodowego,

    • wdrażania zasad profilaktyki zdrowotnej u pracowników należących do grup szczególnego ryzyka,

    • tworzenia warunków do prowadzenia rehabilitacji zawodowej,

    • wdrażania programów promocji zdrowia,

    • organizowania pierwszej pomocy przedmedycznej,

  • prowadzenie analiz stanu zdrowia pracowników, a zwłaszcza występowania chorób zawodowych i ich przyczyn oraz przyczyn wypadków przy pracy,

  • gromadzenie, przechowywanie i przetwarzanie informacji o narażeniu zawodowym, ryzyku zawodowym i stanie zdrowia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną.